De christendemocratische CDU in Duitsland is openlijk verdeeld over een suikertaks op frisdrank. Wat begon als een initiatief van de noordelijke deelstaat Sleeswijk-Holstein, onder leiding van minister-president Daniel Günther (CDU), strandde op het landelijke partijcongres in Stuttgart. Toch geeft Günther zich niet gewonnen: hij wil nu via de Bondsraad (de vertegenwoordiging van de zestien deelstaten op federaal niveau) alsnog druk uitoefenen op Berlijn.
De discussie raakt aan een breder spanningsveld binnen de CDU: hoeveel verantwoordelijkheid ligt bij de individuele burger – en wanneer moet de politiek ingrijpen?
Waarom de suikertaks nu opnieuw op tafel ligt
Sleeswijk-Holstein had al in oktober besloten dat de deelstaat zich op federaal niveau moet inzetten voor een belasting op sterk gezoete dranken. Volgens Günther gaat het nadrukkelijk niet om extra inkomsten voor de staat. Het doel is een marktprikkel: producenten zouden door een belasting hun recepten aanpassen en het suikergehalte in frisdranken verlagen.
Ervaringen uit andere landen laten zien dat fabrikanten hun producten aanpassen om onder een belastinggrens te blijven. Volgens voorstanders leidt dat tot minder suikerconsumptie en op langere termijn tot lagere zorgkosten.
Op het CDU-partijcongres kreeg Günther echter geen meerderheid achter zich. Toch wil hij nu via de Bundesrat eind maart een initiatief indienen. Daarmee omzeilt hij de interne partijlijn en zoekt hij steun bij andere deelstaten.
Meer dan alleen een belasting
De geplande Bundesratsinitiatief (een voorstel van een deelstaat via de Bundesrat, de vertegenwoordiging van de zestien deelstaten op federaal niveau) gaat verder dan alleen een suikertaks. In Sleeswijk-Holstein wordt ook gedacht aan:
– een verkoopverbod van energiedrankjes aan kinderen en jongeren onder de 16 jaar
– een verbod op reclame voor energiedrankjes gericht op jongeren onder de 16
– maatregelen om de gezondheidsvaardigheden van kinderen en jongeren te versterken
Het deelstaatparlement (Landtag) zal deze week over de voorstellen debatteren.
Steun van artsen en consumentenorganisaties
De consumentenorganisatie Foodwatch en de Marburger Bund (de grootste vakbond van artsen in Duitsland) steunen het initiatief. Ook de Bundesärztekammer (de koepel van Duitse artsenkamers) sprak zich uit voor een suikertaks.
Volgens Marburger Bund-voorzitter Susanne Johna is het afwijzen van de suikertaks een gemiste kans voor effectieve preventie. “Wie het hoge suikergebruik als probleem erkent, kan niet volstaan met oproepen tot eigen verantwoordelijkheid,” stelt zij. Gezondheidsbescherming vraagt volgens haar om politieke kaders.
Een ideologische breuklijn binnen de CDU
De tegenstand binnen de CDU was fel. Christina Stumpp, plaatsvervangend secretaris-generaal van de landelijke CDU, sprak van “groene betuttelingspolitiek”. De CDU gelooft in de mondige burger, zei zij, en belastingen vervangen geen persoonlijke verantwoordelijkheid.
Ook de minister van Landbouw van Baden-Württemberg, Peter Hauk (CDU), wees het voorstel af. Volgens hem moeten deelstaten liever investeren in gezonde voeding op scholen en in kinderopvang dan nieuwe belastingen invoeren.
Hier wordt een klassieke ideologische breuklijn zichtbaar: moet de overheid via prijsprikkels gedrag sturen, of is dat een vorm van ongewenste staatsbemoeienis? Günther spreekt van “marktfalen” wanneer winst wordt geprivatiseerd en zorgkosten worden afgewenteld op de samenleving.
Wat betekent dit voor Duitsland – en Nederland?
In Duitsland wordt al jaren gediscussieerd over een suikertaks, maar concrete stappen bleven uit. Het land behoort tot de EU-lidstaten zonder specifieke belasting op suikerhoudende dranken. In landen als het Verenigd Koninkrijk leidde een dergelijke belasting aantoonbaar tot receptuurwijzigingen door fabrikanten.
Voor Nederland is het debat herkenbaar. Ook hier wordt gesproken over prijsmaatregelen om overgewicht en suikerconsumptie terug te dringen. Duitsland geldt vaak als referentieland in economisch beleid; een koerswijziging bij de CDU zou dus ook in Nederland aandacht trekken.
Politiek gezien is het opvallend dat juist een CDU-minister-president pleit voor een maatregel die door tegenstanders als “groen” wordt bestempeld. Het laat zien hoe gezondheidspolitiek steeds minder langs klassieke partijlijnen verloopt.
De komende weken zal blijken of Günther in de Bundesrat voldoende steun kan mobiliseren. Zelfs als het initiatief daar wordt aangenomen, is het nog geen wet – maar het zet de federale regering wel onder druk om zich opnieuw tot de suikertaks te verhouden.
