Na een verbouwing van vijf jaar heeft het Documentatiecentrum op het voormalige Reichsparteitagsgelände in Neurenberg opnieuw zijn deuren geopend. Het museum, dat zich bevindt in de nooit voltooide Congreshal van de nazi’s, presenteert de geschiedenis van de nationaalsocialistische partijbijeenkomsten voortaan met een nieuwe interactieve aanpak. Bezoekers moeten niet alleen leren over het verleden, maar ook nadenken over actuele vragen rond democratie, propaganda en maatschappelijke verantwoordelijkheid.
Neurenberg als decor van nazi-propaganda
Tussen 1933 en 1938 organiseerde Adolf Hitlers NSDAP in Neurenberg de beruchte Reichsparteitage: massale partijbijeenkomsten die volledig in dienst stonden van nazi-propaganda. Tienduizenden leden van de Wehrmacht, SS, SA, Hitlerjugend en de Bund Deutscher Mädel marcheerden er in strakke formaties door de stad.
De beelden uit die periode behoren nog altijd tot de bekendste propagandafoto’s en -films uit de twintigste eeuw. Vooral de film Triumph des Willens van regisseuse Leni Riefenstahl werd wereldwijd berucht als technisch indrukwekkend, maar ideologisch manipulatief propagandawerk.
Het vernieuwde documentatiecentrum wil bezoekers nu laten zien hóé die propaganda werkte.
Interactieve analyse van nazi-propaganda
De nieuwe permanente tentoonstelling “Neurenberg en de Reichsparteitage” maakt uitgebreid gebruik van multimedia, projecties en interactieve technieken.
Een van de opvallendste onderdelen is een ruimte waarin bezoekers scènes uit Triumph des Willens kunnen analyseren. Via draaiknoppen en toetsen kunnen zij zelf onderzoeken hoe camerastandpunten, montage en muziekgebruik werden ingezet om Hitler en het naziregime verheerlijkt in beeld te brengen.
Volgens het museum gaat het er nadrukkelijk om propagandistische technieken “te ontmaskeren”. De tentoonstelling probeert bezoekers inzicht te geven in de manier waarop beeldvorming en emotie destijds werden gebruikt om mensen te beïnvloeden.
Jongeren moeten actief betrokken worden
Bij de ontwikkeling van de nieuwe tentoonstelling werden ook scholieren betrokken. Leerlingen van een gymnasium in Hersbruck mochten interactieve onderdelen al vooraf testen.
Vooral de multimediale aanpak sprak hen aan. Volgens leerlingen maakt die vorm van geschiedenisonderwijs het eenvoudiger om zich in de periode te verdiepen dan wanneer bezoekers alleen lange informatiepanelen moeten lezen.
Het museum hoopt daarmee ook jongere generaties te bereiken die zijn opgegroeid met sociale media, korte videofragmenten en digitale informatievoorziening.
Link tussen verleden en heden
Het documentatiecentrum wil nadrukkelijk een brug slaan tussen nazi-propaganda en actuele maatschappelijke ontwikkelingen. Nieuwe onderdelen van de tentoonstelling stellen bezoekers vragen als: hoe belangrijk is democratie voor jou? En wanneer toon je burgerlijke moed?
Directeur Imanuel Baumann zegt dat het museum bezoekers wil laten nadenken over momenten waarop samenlevingen “verkeerd afslaan”. Daarbij verwijst hij ook naar het gevaar van desinformatie en onzekerheid over welke informatie nog betrouwbaar is.
Volgens Baumann kunnen niet alleen jongeren, maar ook democratisch teleurgestelde oudere generaties via deze aanpak opnieuw worden aangesproken.
Museum groeit sterk door internationale belangstelling
De belangstelling voor het documentatiecentrum is de afgelopen jaren sterk toegenomen. Waar het museum oorspronkelijk was ontworpen voor ongeveer 100.000 bezoekers per jaar, rekent men nu op circa 300.000 bezoekers jaarlijks.
Daarom werd de tentoonstellingsruimte uitgebreid van 1.250 naar 1.600 vierkante meter. Alleen al de verbouwing van de noordvleugel van de gigantische Congreshal kostte bijna 29 miljoen euro. Voor de nieuwe tentoonstelling werd daarnaast nog eens 7,4 miljoen euro uitgetrokken.
De komende maanden draait het museum in proefbedrijf. Bezoekers kunnen feedback geven op de interactieve onderdelen, waarna bepaalde onderdelen nog aangepast kunnen worden. In november volgt de officiële opening, tegelijk met het 25-jarig bestaan van het documentatiecentrum.
Duitse omgang met het nazi-verleden blijft zichtbaar thema
Duitsland investeert al decennialang intensief in zogenoemde “Erinnerungskultur”: het actief levend houden van de herinnering aan de misdaden van het naziregime. Musea, gedenkplaatsen en onderwijsprojecten spelen daarin een belangrijke rol.
Het vernieuwde documentatiecentrum in Neurenberg laat zien dat Duitsland daarbij steeds vaker zoekt naar moderne vormen van geschiedenisonderwijs, waarbij bezoekers niet alleen informatie consumeren, maar ook kritisch leren nadenken over propaganda, manipulatie en democratische waarden.