De beroemde Amerikaanse verkiezingsslogan “It’s the economy, stupid” klinkt dit jaar verrassend actueel in de Duitse deelstaat Baden-Württemberg. In lokale dialectvariant zelfs: “Es isch die Wirtschaft, du Seckel.” Vrij vertaald: het draait om de economie, sukkel.
Volgens recente peilingen noemt bijna een derde van de inwoners de economische situatie het grootste politieke probleem. Dat is een forse stijging ten opzichte van eerdere metingen. De economie staat daarmee centraal in de campagne voor de komende deelstaatverkiezingen.
Autoland onder druk
Baden-Württemberg is een van de rijkste regio’s van Duitsland en geldt als het hart van de Duitse auto-industrie. Hier zijn concerns gevestigd als Mercedes-Benz en Porsche, naast talloze toeleveranciers zoals Bosch en Mahle.
Juist die sector hapert. De winsten staan onder druk, investeringen worden heroverwogen en in het afgelopen jaar verdwenen in heel Duitsland bijna 50.000 banen in de auto-industrie. Dat is de grootste terugval van alle grote industrietakken.
Vooral in Baden-Württemberg zijn de gevolgen voelbaar. Bij toeleverancier Mahle verdwijnen duizend banen. Een vestiging bij Stuttgart sluit. Werknemers vrezen voor hun toekomst en hopen op politieke steun. De onzekerheid is groot, zeker voor mensen die al decennia in de sector werken.
Van benzinemotor naar elektrische auto
De kern van het probleem is de moeizame overgang naar elektrische mobiliteit. De Europese Unie wil op termijn een einde maken aan de verkoop van nieuwe auto’s met verbrandingsmotor. Dat raakt een regio die economisch sterk leunt op technologie rond benzine- en dieselmotoren.
De afhankelijkheid van de klassieke verbrandingsmotor is in Baden-Württemberg nog altijd groot. De overstap naar elektrische auto’s verloopt trager dan gehoopt, ondanks miljardeninvesteringen.
Dat verklaart waarom het onderwerp zo’n prominente rol speelt in de campagne. De christendemocratische CDU verzet zich tegen een strikt einde van de verbrandingsmotor. Ook de rechts-populistische AfD wil het Europese verbod terugdraaien en presenteert dat als bescherming van banen en welvaart.
Opvallend is dat ook de Groenen, traditioneel voorstander van snelle verduurzaming, in deze deelstaat pragmatischer klinken. Hun kandidaat benadrukt dat de transitie “met de mensen” moet gebeuren en niet tegen hen in. Dat laat zien hoe gevoelig het onderwerp ligt in een autodeelstaat.
Bestaansonzekerheid als politieke brandstof
Volgens politicologen profiteert vooral de AfD van de economische onzekerheid. De partij speelt in op verliesangst onder werknemers in de auto-industrie en schildert doemscenario’s van massaal banenverlies en dalende welvaart. Toch blijft de AfD in de peilingen achter bij de Groenen en de CDU. De strijd om de eerste plaats gaat tussen die twee partijen. Daarmee is Baden-Württemberg opnieuw een politieke sleutelregio, waar traditionele verhoudingen onder druk staan.
Beperkte macht van de deelstaat
Veel kiezers hopen dat een nieuwe minister-president de economie weer kan aanjagen. Maar de speelruimte van een deelstaat is beperkt. Belangrijke regels over klimaatbeleid en industrie komen uit Brussel of Berlijn. Ook het belastingrecht ligt grotendeels op federaal niveau.
De deelstaat kan wel investeren in innovatie, onderwijs en infrastructuur, maar kan Europese afspraken over de verbrandingsmotor niet eenzijdig terugdraaien. Dat maakt de verwachtingen hoog en de mogelijkheden relatief klein.
