De Bundesversammlung (Bondsvergadering) is een uniek orgaan in de Duitse politiek. Het komt zelden bijeen en heeft slechts één taak: het kiezen van de bondspresident, het staatshoofd van Duitsland.
Voor Nederlandse lezers is dit een opvallend systeem, omdat het Duitse staatshoofd niet rechtstreeks door het volk wordt gekozen.
Wat is de Bundesversammlung?
De Bundesversammlung – in het Nederlands vaak vertaald als Bondsvergadering – is een speciaal verkiezingsorgaan. Het bestaat alleen op de dag dat een nieuwe bondspresident wordt gekozen. Na afloop wordt het orgaan weer ontbonden.
Hoe is de Bundesversammlung samengesteld?
De Bundesversammlung bestaat uit:
• Alle leden van de Bondsdag (het Duitse federale parlement)
• Een gelijk aantal afgevaardigden die worden gekozen door de deelstaatparlementen (Landtage)
Het aantal leden varieert per verkiezing, afhankelijk van de omvang van de Bondsdag.
Bijzonder is dat de door de deelstaten afgevaardigde leden geen parlementariërs hoeven te zijn. Regelmatig worden ook:
• Burgemeesters
• Kunstenaars
• Wetenschappers
• Sporters
• Maatschappelijke prominenten
afgevaardigd.
Hiermee wil Duitsland het verkiezingsproces een bredere maatschappelijke basis geven.
Hoe verloopt de verkiezing?
De verkiezing vindt plaats in maximaal drie stemrondes:
Eerste en tweede ronde
Er is een absolute meerderheid nodig (meer dan 50 procent van de stemmen).
Derde ronde
Een gewone meerderheid is voldoende.
In de praktijk proberen de grote partijen vaak vooraf consensus te bereiken om een open machtsstrijd te vermijden.
Waarom is de Bundesversammlung belangrijk?
De Bundesversammlung weerspiegelt de federale structuur van Duitsland. De deelstaten spelen een directe rol bij de keuze van het staatshoofd. Hierdoor is de verkiezing niet alleen een federale, maar ook een deelstaatpolitieke aangelegenheid. De uitslagen van deelstaatverkiezingen beïnvloeden indirect de machtsverhoudingen in de Bondsvergadering.
Voor Nederlandse lezers is dit relevant, omdat het laat zien hoe sterk het federale karakter van Duitsland in de grondwet is verankerd.
Wat is het verschil met Nederland?
In Nederland is de koning erfelijk staatshoofd. Er bestaat geen vergelijkbaar verkiezingsorgaan. Duitsland koos na de Tweede Wereldoorlog bewust voor een indirect gekozen president met beperkte macht, als reactie op de machtsconcentratie in de Weimarrepubliek en tijdens het nationaalsocialisme.