Met de lancering van de Ostdeutsche Allgemeine Zeitung (OAZ) krijgt Duitsland er een opvallende nieuwe landelijke krant bij. De uitgever belooft een “toonaangevend medium voor Oost-Duitsland” en opent met de provocerende titel “Vorsicht, Freiheit” (Pas op, vrijheid).
Ik ging vrijdag zelf naar de kiosk om een exemplaar te kopen. De verkoper – die ik ken – zei: “Je krijgt Die Weltbühne er gratis bij.” En inderdaad: bij de krant zat een felrode editie van het historische tijdschrift. Dat detail zegt misschien wel net zo veel als de hoofdartikelen zelf.
Een krant als ‘vierde windrichting’
De eerste editie van de OAZ verscheen in een oplage van circa 43.000 exemplaren. De krant verschijnt elke vrijdag in print (56 pagina’s, 3,90 euro) en doordeweeks digitaal (12 euro per maand). Ze is niet alleen in Oost-Duitse steden verkrijgbaar, maar ook in grote steden in het westen van het land.
Volgens de redactionele uitgangspunten wordt Oost-Duitsland in landelijke media vaak “vanuit afstand” beschreven: geproblematiseerd, verklaard of genegeerd. De OAZ wil dat veranderen en zich profileren als een overregionale stem uit het oosten – als een “vierde windrichting” in het nationale debat.
Er komen geen lokale edities. De redactie wordt decentraal georganiseerd: economie in Dresden, cultuur in Weimar, politiek in Maagdenburg. Daarmee wil de uitgever de expertise over heel Oost-Duitsland verspreiden.
Provocerende ondertoon
In de ondertitel van de eerste editie klinkt een duidelijke systeemkritiek: de staat zou burgers niet meer vertrouwen om zelf te beslissen en hen willen beschermen tegen meningen, media en partijen. Dat zou volgens de krant de democratie in gevaar brengen.
In het openingsnummer staat een uitgebreid interview met Michael Kretschmer, minister-president van de deelstaat Saksen (CDU, christendemocraten), direct gevolgd door een lang portret van Tino Chrupalla, medevoorzitter van de rechts-populistische partij AfD (Alternative für Deutschland).
Die redactionele volgorde is geen toeval. De krant positioneert zich zichtbaar in het spanningsveld tussen gevestigde politiek en systeemkritische oppositie – een gevoelig terrein in een regio waar de AfD al jaren sterk scoort.
Omstreden personele keuzes
Uitgever is Holger Friedrich, die in 2019 samen met zijn vrouw Silke Friedrich de Berliner Zeitung en de Berliner Kurier overnam. Zijn koers wordt door critici als uitgesproken en soms polariserend gezien.
Extra discussie veroorzaakt de benoeming van Florian Warweg als parlementsverslaggever. Hij werkte eerder voor RT Deutsch, een inmiddels verboden en door Rusland gefinancierd mediaplatform, en voor het onlineplatform Nachdenkseiten, dat wordt verweten complotdenken te verspreiden. In de eerste editie schrijft hij over de Bundespressekonferenz (de vaste persconferenties van de Duitse regering) onder de titel “De stille censuur”.
In het openingsredactioneel keert de uitgever zich tegen wat hij “stigmatiseringsreflexen” noemt, zoals het gebruik van termen als “Dunkeldeutschland” (een pejoratieve aanduiding voor Oost-Duitsland) of verwijzingen naar “Kremlvrienden” en “Stasi”.
De OAZ presenteert zich daarmee niet alleen als krant, maar als correctie op wat zij ziet als een bevooroordeeld nationaal discours. Ook Der Spiegel reageerde kritisch op de lancering en sprak van een krant die “tegenspraak als storend geluid behandelt”. Daarmee is het mediadebat over de OAZ al op de eerste dag geopend.
Gratis Die Weltbühne: symboliek met geschiedenis
Opvallend is de keuze om bij de lancering een gratis exemplaar van Die Weltbühne mee te leveren. Normaal kost dit cultuur- en politiekmagazine rond de 11 euro. De actie geldt slechts één week. Zelfs de krantenverkoper bij wie ik de OAZ kocht, verwees direct naar Bertolt Brecht om te onderstrepen dat Die Weltbühne geen willekeurige bijlage is. Het blad gold in de Weimarrepubliek als intellectueel zwaartepunt en bood ruimte aan schrijvers als Brecht en Kurt Tucholsky.
Die Weltbühne is een iconische titel uit de Duitse persgeschiedenis. Het blad werd in 1905 opgericht (oorspronkelijk als Die Schaubühne) en groeide in de Weimarrepubliek uit tot een belangrijk links-intellectueel forum. Onder hoofdredacteur Carl von Ossietzky publiceerde het onthullingen over geheime herbewapening van Duitsland. Ossietzky werd daarvoor veroordeeld en ontving later de Nobelprijs voor de Vrede.
Door Die Weltbühne nu gratis mee te leveren, koppelt de nieuwe OAZ zich symbolisch aan een traditie van kritische, staatskritische journalistiek. Dat kan worden gezien als een poging historische legitimiteit te claimen. Tegelijk roept het vragen op: welke traditie wordt hier precies voortgezet, en met welke politieke lading?
Oost en west: een blijvende breuklijn
Ruim 35 jaar na de Duitse hereniging is de kloof tussen oost en west nog steeds voelbaar. In veel Oost-Duitse deelstaten zijn economische achterstanden en lagere lonen realiteit. Politiek vertaalt zich dat in bovengemiddelde steun voor de AfD en in een diep wantrouwen tegenover gevestigde instituties en media. De OAZ speelt nadrukkelijk in op dat sentiment. Ze wil “representatielacunes” dichten en een eigen Oost-Duitse narratief versterken.
Meer dan een krantenlancering
De OAZ start in een krimpende printmarkt, met grote ambities en een duidelijke ideologische lading. De combinatie van provocerende systeemkritiek en de historische verwijzing naar Die Weltbühne laat zien dat dit project zich niet als neutrale nieuwkomer presenteert, maar als interventie in het publieke debat. Of de krant uitgroeit tot een serieuze landelijke speler of vooral een platform wordt voor reeds bestaande polarisatie, zal de komende maanden blijken.
De eerste editie is in elk geval geen stille entree, maar een zorgvuldig georkestreerde start met historische echo’s.
