De top van de rechts-populistische partij Alternative für Deutschland (AfD) heeft zich uitgesproken voor het royement van een eigen Bondsdaglid. Aanleiding is een affaire rond het aannemen van familieleden in partij- en fractiekantoren. Wat begon in de deelstaat Saksen-Anhalt dreigt uit te groeien tot een bredere vertrouwenscrisis – precies op het moment dat de partij zich voorbereidt op belangrijke deelstaatverkiezingen.
De zaak raakt aan een gevoelig punt: de AfD profileert zich al jaren als anti-establishmentpartij die “het anders” wil doen dan de traditionele partijen. Beschuldigingen van vriendjespolitiek en zelfverrijking ondermijnen dat imago direct.
Royement tegen Bondsdaglid Jan Wenzel Schmidt
De landelijke partijtop heeft zich unaniem aangesloten bij een lopende royementsprocedure tegen Bondsdaglid Jan Wenzel Schmidt. Volgens het partijbestuur heeft hij “zwaar partijschadelijk gedrag” vertoond.
Schmidt, voormalig secretaris van de AfD in Saksen-Anhalt, bracht zelf interne aanstellingen van familieleden aan het licht – nadat de deelstaatafdeling een procedure tegen hem was gestart. Hij maakte openbaar hoe partijfunctionarissen elkaar over en weer in dienst namen in parlementaire kantoren.
In Duitsland mogen parlementsleden medewerkers aannemen, betaald uit publieke middelen. Juridisch kan dat legaal zijn, maar politiek ligt het gevoelig wanneer het om directe familieleden gaat.
Schmidt stelt dat hij het probleem intern wilde oplossen. Volgens hem weigerde de deelstaattop dat en werd gekozen voor escalatie. Inmiddels is de verontwaardiging binnen de partij groot. Volgens partijbronnen zou hij belastend materiaal over medestanders hebben verzameld en dat als drukmiddel hebben gebruikt.
Gedragscommissie: echte hervorming of schijnbeweging?
De AfD in Saksen-Anhalt heeft een zogenoemde Verhaltenskommission (gedragscommissie) ingesteld. Die moet de aanstellingspraktijken onderzoeken en eventueel voorstellen doen voor strengere regels.
Op papier klinkt dat als zelfreinigend vermogen. Tegelijkertijd spreken regionale kopstukken over “onzin” en “volledig legale” constructies. Binnen de landelijke partijtop bestaat volgens ingewijden twijfel of er werkelijk iets zal veranderen, zeker als dezelfde mensen die betrokken waren bij de constructies ook in de commissie plaatsnemen.
Hier ontstaat een klassiek politiek dilemma. Grijpt de landelijke partijtop hard in, dan ondermijnt zij de autonomie van de deelstaatafdeling – met risico’s voor de deelstaatverkiezingen in september. Doet zij te weinig, dan blijft het verwijt hangen dat de AfD niet anders handelt dan de partijen die zij jarenlang bekritiseerde.
Nieuwe problemen in Nedersaksen
Terwijl de affaire in Saksen-Anhalt nog niet is uitgewoed, duiken vergelijkbare beschuldigingen op in Nedersaksen. Daar zouden zowel de huidige als de voormalige echtgenote van deelstaatvoorzitter Ansgar Schledde werkzaam zijn in AfD-kantoren.
Volgens mediaberichten werkt de huidige partner bij een Bondsdaglid uit dezelfde deelstaat. De ex-partner zou in dienst zijn bij de AfD-fractie in het deelstaatparlement. Ook hier geldt: juridisch mogelijk, maar politiek explosief.
Daarbovenop beschuldigt een AfD-Europarlementariër Schledde van zwarte kassen en misbruik van publieke middelen. Hij ontkent de aantijgingen en spreekt van een “media-offensief” tegen het succes van de AfD in Nedersaksen.
Meer dan een interne ruzie
De AfD staat in meerdere peilingen hoog en speelt een steeds grotere rol in de Duitse politiek. Interne machtsstrijd en beschuldigingen van vriendjespolitiek kunnen invloed hebben op de stabiliteit van de partij – en daarmee op de politieke verhoudingen in Duitsland.
In deelstaten als Saksen-Anhalt en Nedersaksen is de AfD al stevig vertegenwoordigd. Mochten interne conflicten escaleren, dan kan dat gevolgen hebben voor coalitievorming, politieke samenwerking en het algemene vertrouwen in politieke instituties.
Daarnaast past deze affaire in een breder patroon van spanningen binnen de AfD: tussen pragmatische bestuurders en radicalere stromingen, tussen regionale machtsblokken en de landelijke leiding. De partij heeft vaker te maken gehad met interne conflicten en onderzoeken door de Verfassungsschutz (de Duitse binnenlandse veiligheidsdienst), die delen van de partij als extremistisch heeft bestempeld.
Een test voor de geloofwaardigheid
De kernvraag is of de AfD haar anti-establishmentbelofte kan waarmaken. Als een partij die zegt het systeem te willen hervormen zelf in opspraak raakt door familieconstructies en interne machtsspelletjes, tast dat haar geloofwaardigheid aan.
Voorlopig lijkt de partijtop vooral te proberen de schade te beperken. Of de aangekondigde gedragscommissie leidt tot daadwerkelijke hervormingen, zal de komende maanden blijken – mogelijk onder het vergrootglas van verkiezingscampagnes.
Wat begon als een interne machtsstrijd in één deelstaat, kan uitgroeien tot een lakmoesproef voor de hele partij.
