Update 21 februari
De CDU heeft het voorstel inmiddels afgewezen.
Tijdens het partijcongres van de christendemocratische CDU in Stuttgart draait het niet alleen om de Schuldenbremse (de Duitse grondwettelijke beperking op staatsschuld), sociale media voor jongeren en cannabis. Ook een suikerbelasting zorgt voor debat – en voor spanning binnen de partij.
Aanleiding is een open brief van 46 medische en maatschappelijke organisaties die vlak voor het congres werd gepubliceerd. Zij roepen de partij op om een belasting in te voeren op sterk gezoete frisdranken.
Meer dan 33 kilo suiker per jaar
Volgens de initiatiefnemers consumeren mensen in Duitsland gemiddeld meer dan 33 kilogram suiker per jaar. Vooral frisdrank speelt daarin een grote rol – en bij kinderen zelfs een hoofdrol.
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) noemt suikerhoudende dranken een belangrijke oorzaak van obesitas, diabetes type 2 en tandproblemen. De organisaties pleiten daarom voor een producentenheffing die oploopt naarmate een drank meer suiker bevat. Zo’n systeem zou fabrikanten moeten stimuleren hun recepten aan te passen.
De oproep wordt onder meer ondersteund door de Duitse artsenkoepel (Bundesärztekammer), tandartsen, kinderartsen en het Deutsche Kinderhilfswerk (een landelijke kinderrechtenorganisatie). Ook consumentenorganisatie Foodwatch is betrokken.
Wat ligt er concreet op tafel?
De directe aanleiding voor het debat is een voorstel van de CDU-afdeling in Sleeswijk-Holstein. Die wil dat de partij zich uitspreekt voor:
– een belasting op dranken met een hoog suikergehalte
– verschillende tariefschalen, afhankelijk van het suikerpercentage
– een minimumleeftijd van 16 jaar voor de verkoop van energiedrankjes
Het voorstel past in een bredere oproep om gezondere voeding bij kinderen en jongeren te stimuleren.
Maar de interne adviescommissie van de partij – die vooraf beoordeelt welke voorstellen kansrijk zijn – adviseert de delegaties om dit plan af te wijzen. Ook de federale Minister van Landbouw Alois Rainer (CSU) heeft zich eerder uitgesproken tegen een suikerbelasting.
Waarom ligt dit zo gevoelig?
De discussie raakt aan een klassieke breuklijn binnen de CDU: moet de staat actief ingrijpen in consumptiegedrag om volksgezondheid te beschermen, of is dat betutteling?
Onder partijleider en bondskanselier Friedrich Merz profileert de CDU zich economisch-liberaal. Belastingen verhogen – ook als het om gezondheidsbeleid gaat – past daar niet vanzelfsprekend bij. Tegelijkertijd groeit in Duitsland, net als in andere Europese landen, de maatschappelijke zorg over overgewicht bij kinderen en de oplopende zorgkosten.
De medische organisaties wijzen nadrukkelijk op “maatschappelijke vervolgkosten”. Daarmee doelen ze op de stijgende uitgaven in de gezondheidszorg als gevolg van leefstijlziekten.
Europese context: Nederland en het Verenigd Koninkrijk
Voor Nederland is dit debat herkenbaar. Nederland voerde in 2024 een hogere verbruiksbelasting op alcoholvrije dranken in, al is die niet specifiek gekoppeld aan het suikergehalte. In het Verenigd Koninkrijk bestaat sinds 2018 een gedifferentieerde suikerbelasting waarbij veel producenten hun recepten hebben aangepast om onder hogere tarieven uit te komen.
Duitsland is tot nu toe terughoudend gebleven. De federale politiek heeft vrijwillige afspraken met de industrie altijd verkozen boven fiscale dwang. De vraag is of dat nog houdbaar is.
Coalitiespanning met de SPD?
De CDU regeert federaal samen met de sociaaldemocratische SPD. Een suikerbelasting zou binnen die coalitie tot spanningen kunnen leiden. De SPD staat doorgaans positiever tegenover preventief gezondheidsbeleid met fiscale prikkels.
Hoewel het voorstel uit Sleeswijk-Holstein weinig kans lijkt te maken op dit partijcongres, laat het zien dat ook binnen de CDU de druk toeneemt om scherper positie te kiezen in het gezondheidsdebat.
Meer dan frisdrank
De discussie over een suikerbelasting gaat uiteindelijk over meer dan alleen limonade. Het is een principiële vraag: hoeveel verantwoordelijkheid draagt de staat voor het voedingspatroon van burgers – en vooral van kinderen?
Voorlopig lijkt de partijtop de deur gesloten te houden. Maar de combinatie van medische druk, stijgende zorgkosten en internationale voorbeelden kan het debat in Duitsland de komende jaren opnieuw op de agenda zetten.
