De Duitse politiek heeft afscheid moeten nemen van Rita Süssmuth, een van de invloedrijkste vrouwen uit de naoorlogse geschiedenis. De voormalige voorzitter van de Bondsdag is op 88-jarige leeftijd overleden. Dat maakte de huidige Bondsdagvoorzitter Julia Klöckner bekend. Zij prees Süssmuth als „een van de belangrijkste politica’s van de Bondsrepubliek”.
Meer dan een Kamervoorzitter
Voor Nederlandse lezers is haar naam wellicht minder bekend, maar in Duitsland stond Süssmuth symbool voor een open, sociaal en modern conservatisme. Tussen 1988 en 1998 was zij voorzitter van de Bondsdag – een functie die te vergelijken is met die van voorzitter van de Tweede Kamer, maar in Duitsland gepaard gaat met aanzienlijk moreel en institutioneel gezag. In die rol speelde zij een zichtbare en actieve rol tijdens de Duitse eenwording.
Kritische geest binnen de CDU
Süssmuth gold lange tijd als het moderne gezicht van de CDU. In de jaren tachtig maakte ze deel uit van het kabinet van bondskanselier Helmut Kohl, eerst als minister van Gezinszaken en Gezondheid, later ook als eerste minister voor Vrouwenzaken. Zij stond aan de basis van beleid dat in die tijd vooruitstrevend was, zoals maatregelen voor betere combinatie van werk en gezin en de invoering van het opvoedingsgeld.
Opvallend was haar bereidheid om geregeld tegen de partijlijn in te gaan. Dat leverde haar populariteit op bij het brede publiek, maar spanningen binnen de eigen partij. Bij thema’s als verkrachting binnen het huwelijk, abortuswetgeving en aids-beleid koos zij nadrukkelijk voor een humane benadering. Haar uitgangspunt „preventie in plaats van uitsluiting” werd richtinggevend in het Duitse aids-beleid.
Voorvechter van gelijkberechtiging
Bondskanselier Friedrich Merz noemde Süssmuth na haar overlijden een voortrekker van gelijkberechtiging. Volgens hem streed zij haar hele leven voor een moderne en open samenleving en zette zij maatstaven op het gebied van tolerantie en maatschappelijke betrokkenheid.
Ook na haar politieke loopbaan actief
Na haar afscheid van de actieve politiek bleef Süssmuth zich inzetten voor maatschappelijke en historische kwesties. Zo was zij lid van de Limbach-commissie, die adviseert over de teruggave van door de nazi’s geroofd kunstbezit, en werd zij voorzitter van het Deutsches Polen-Institut (het Duits-Pools Instituut). Dat houdt zich bezig met de betrekkingen tussen Duitsland en Polen. Tot op hoge leeftijd bleef zij zich uitspreken en jongere generaties aanmoedigen om „tegen de stroom in” te durven denken.
In 2024 maakte Süssmuth bekend dat zij leed aan borstkanker. Ondanks zware behandelingen bleef zij zich publiekelijk inzetten, met als motivatie dat zij wilde bijdragen aan een betere samenleving. In 2023 werd zij ereburger van Neuss, de stad waar zij meer dan vijftig jaar woonde en uiteindelijk ook is overleden.
