Vrijdag en zaterdag rijden in vrijwel heel Duitsland nauwelijks bussen en trams. Vakbond Verdi roept op tot landelijke waarschuwingsstakingen in het openbaar vervoer. Ook in Berlijn ligt het stadsvervoer 48 uur stil. De actie treft miljoenen reizigers en zet de toon voor een harde cao-ronde in meerdere deelstaten.
Berlijn: 48 uur geen bus of tram
In de hoofdstad leggen medewerkers van de Berliner Verkehrsbetriebe (BVG) vrijdag en zaterdag het werk neer. Bussen en trams blijven in de remise. Het is al de tweede waarschuwingsstaking in deze cao-onderhandelingen.
De S-Bahn (stadstrein) en het regionale en langeafstandsverkeer van Deutsche Bahn rijden wel. Ook een twintigtal buslijnen in Berlijn blijft buiten schot, omdat die door private bedrijven in opdracht van de BVG worden geëxploiteerd. Het gaat vooral om kleinere lijnen aan de stadsrand.
Wat is een waarschuwingsstaking?
Een waarschuwingsstaking is in Duitsland een kortdurende actie tijdens lopende cao-onderhandelingen. Anders dan in Nederland worden zulke acties relatief snel ingezet om druk op de ketel te houden. Het instrument maakt deel uit van het Duitse stakingsrecht en past in een onderhandelingscultuur waarin vakbonden vroegtijdig hun machtspositie tonen.
Het conflict: geen loon, wel kosten
Opvallend is dat het conflict in Berlijn niet primair draait om loonsverhoging, maar om een pakket van zeventien eisen met financiële consequenties. Volgens de BVG zouden die samen circa 150 miljoen euro per jaar kosten. Daarbovenop zou 200 tot 300 miljoen euro nodig zijn voor nieuwe voertuigen om de afspraken operationeel uit te voeren.
De BVG noemt de eisen „niet financierbaar” en spreekt van een „volstrekt disproportionele escalatie”. Het bedrijf wijst erop dat de onderhandelingen volgens planning verlopen en verwijt Verdi een landelijke actielijn te volgen zonder rekening te houden met de Berlijnse situatie.
Verdi stelt daartegenover dat de BVG ook na drie onderhandelingsrondes geen serieus aanbod heeft gedaan. Zonder concreet tegenvoorstel, zo redeneert de vakbond, rest alleen drukmiddel.
Landelijke impact: bijna overal hinder
Niet alleen Berlijn wordt getroffen. In vrijwel alle deelstaten roept Verdi op tot stakingen. In Brandenburg, de deelstaat rond Berlijn, wordt eveneens twee dagen gestaakt, ondanks een werkgeversaanbod. Volgens de vakbond zou dat voorstel leiden tot koopkrachtverlies.
In de meeste andere deelstaten ligt het stads- en streekvervoer naar verwachting grotendeels stil. Uitzonderingen zijn onder meer Nedersaksen, waar nog een zogenoemde ‘vredesplicht’ geldt tot eind maart. In Baden-Württemberg en Hamburg moet nog worden beslist of daar ook wordt gestaakt.
Breder patroon: druk op publieke diensten
De stakingen passen in een bredere trend in Duitsland. Publieke diensten – van kinderopvang tot luchthavens – staan onder druk door personeelstekorten, hoge inflatie en investeringsachterstanden. Vakbonden benutten het momentum om structurele verbeteringen af te dwingen.
Voor deelstaten en gemeenten is dat financieel lastig. Veel vervoersbedrijven zijn eigendom van steden of deelstaten en draaien op publieke middelen. Extra cao-kosten raken direct de begroting. Daarmee wordt de cao-onderhandeling ook een politieke kwestie.
Hoe nu verder?
Waarschuwingsstakingen zijn meestal bedoeld als drukmiddel, niet als eindpunt. De komende onderhandelingsronde zal moeten uitwijzen of partijen naar elkaar toe bewegen. Doen zij dat niet, dan ligt een verdere escalatie – bijvoorbeeld langere stakingen – voor de hand.
Voorlopig geldt: wie vrijdag of zaterdag in Duitsland afhankelijk is van bus of tram, moet rekening houden met forse verstoringen.
