Einde van een tijdperk: hoe Winfried Kretschmann het zuiden van Duitsland veranderde

Wanneer Baden-Württemberg in maart 2026 een nieuw deelstaatparlement kiest, ontbreekt de naam die het politieke landschap sinds 2011 heeft gedomineerd: Winfried Kretschmann. De 77-jarige regeringsleider van Bündnis 90/Die Grünen, de eerste én enige groene minister-president in Duitsland, treedt niet opnieuw aan. Daarmee eindigt een ongewoon lange periode van groene macht in deze traditioneel conservatieve deelstaat.

Een onverwachte machtswisseling in 2011

De opmars van Kretschmann begon als een samenloop van omstandigheden: massaal verzet tegen het megaproject Stuttgart 21, de kernramp van Fukushima en een impopulaire CDU-regeringsleider creëerden in 2011 een politisch momentum dat de Groenen nooit eerder hadden gekend in Baden-Württemberg. Toch was zijn herverkiezing in 2016 en 2021 allesbehalve toeval. Kretschmann werd voor velen de belichaming van pragmatisme, rust en betrouwbaarheid.

Volgens recente peilingen blijft hij de populairste politicus van de deelstaat. Voor veel inwoners eindigt met zijn vertrek dan ook een politieke era.

Wat betekende de door hem beloofde Politikwechsel, de aangekondigde koerswijziging?

Kretschmann beloofde in 2011 een koerswijziging, waarin burgers meer inspraak zouden krijgen. Het conflict rond Stuttgart 21 werd uiteindelijk via een referendum beslecht. De nieuwe minister-president accepteerde de uitslag, al gaf hij toe opgelucht te zijn dat hij ooit de opening van het omstreden station níét hoeft toe te spreken.

Ook op milieubeleid waren de verwachtingen hoog. Baden-Württemberg kreeg onder Kretschmann zijn eerste nationale park in het Zwarte Woud. Maar een echte, groene energierevolutie bleef uit. In vergelijkingen van milieuorganisatie WWF staat de deelstaat nog altijd in de middenmoot. De zonne-energie doet het goed, maar vooral het gebrek aan windparken leidde tot teleurstelling bij klimaatactivisten.

Groene politiek met rem: zo conservatief als het land het verdraagt

Kretschmann stond bekend om zijn pragmatisme. Hij wilde minder auto’s, maar zag tegelijk het aantal geregistreerde voertuigen sinds 2010 juist groeien. Bij discussies over het uitfaseren van de verbrandingsmotor pleitten de zuidwestelijke Groenen regelmatig voor flexibiliteit.

Een voorbijganger verwoordde het onlangs treffend bij het station van Stuttgart: Kretschmann was altijd net zo groen als Baden-Württemberg verdroeg. Sommigen noemden hem zelfs een “zwarte Groene” – een Duitse politieke bijnaam voor een groene politicus met een conservatieve, op stabiliteit gerichte bestuursstijl. Die combinatie maakte hem aantrekkelijk voor traditionele CDU-kiezers, maar leverde hem binnen zijn eigen partij soms kritiek op.

De erfenis: geen grote breuk, wel stabiliteit

Zijn bijna 15 jaar aan de macht hebben Baden-Württemberg niet fundamenteel groen gemaakt, maar wel politiek verbreed. Groene politiek werd mainstream, bestuurlijk en acceptabel voor traditionele conservatieve milieus.

Intussen neemt kiezersdynamiek duidelijk nieuwe vormen aan. Peilingen voor de verkiezingen van 8 maart 2026 laten zien dat de CDU met afstand de grootste blijft (rond 29 procent), gevolgd door de AfD (ongeveer 21 procent). De Groenen zakken naar circa 20 procent en staan daarmee derde.

Cem Özdemir wil in zijn voetsporen treden

Op het Bundesparteitag in Hannover speelde Kretschmann nauwelijks een rol, zelfs geen officiële afscheidswoorden. Wie daar wél prominent optrad, was Cem Özdemir, de federale minister van Landbouw en afkomstig uit Stuttgart.

Özdemir wil op 8 maart 2026 het stokje overnemen. Hij positioneert zich bewust in de geest van Kretschmann: pragmatisch, inhoudelijk nuchter en soms verrassend conservatief. Maar voorlopig werkt de methode Kretschmann niet automatisch voor zijn opvolger-in-spe. De Groenen staan onder Özdemirs kandidatuur lager in de peilingen dan onder hun vertrekkende regeringsleider.