De rechts-populistische partij AfD (Alternative für Deutschland) is in een nieuwe peiling voor het eerst opgeklommen tot de tweede plaats in Berlijn. Dat blijkt uit een enquête van onderzoeksbureau Insa. De christendemocratische CDU blijft met 22 procent wel de grootste partij in de hoofdstad, maar het politieke landschap versnippert verder – en dat maakt de coalitievorming na de verkiezingen complexer.
Met nog zeven maanden te gaan tot de verkiezingen voor het Berlijnse Abgeordnetenhaus (het deelstaatparlement van Berlijn) schuiven de machtsverhoudingen zichtbaar.
AfD klimt, klassieke middenpartijen verliezen terrein
Volgens de peiling komt de CDU van regerend burgemeester Kai Wegner uit op 22 procent. De AfD volgt met 17 procent. De SPD (sociaaldemocraten) staat op 16 procent, terwijl zowel de Groenen als Die Linke (links-socialistisch) elk 15 procent halen.
Opvallend is dat de liberale FDP en de nieuwe partij BSW (Bündnis Sahra Wagenknecht, een afsplitsing van Die Linke) beide onder de kiesdrempel van vijf procent blijven steken. Zij zouden daarmee niet in het parlement komen.
De AfD behaalde bij de herhalingsverkiezingen in 2023 nog 9,1 procent. Dat de partij nu op 17 procent staat, wijst op een duidelijke groei – ook in een stad die traditioneel als progressief en links geldt.
Geen meerderheid meer voor huidige coalitie
De huidige coalitie van CDU en SPD – in Duitsland vaak aangeduid als “zwart-rood” – zou op basis van deze cijfers haar meerderheid verliezen. Dat betekent dat na 20 september waarschijnlijk een nieuwe, bredere coalitie nodig is.
Rekenkundig mogelijk zijn bijvoorbeeld:
– een driepartijencoalitie van CDU, SPD en Groenen
– een links blok van SPD, Groenen en Die Linke
Een tweepartijenregering lijkt volgens deze peiling niet haalbaar.
Wat zegt dit over Berlijn?
Berlijn is niet zomaar een stad: het is een deelstaat met ruim 3,8 miljoen inwoners en politiek vaak een laboratorium voor bredere Duitse trends. Dat de AfD hier terrein wint, past in een landelijke ontwikkeling waarbij de partij in meerdere deelstaten sterk scoort.
De AfD wordt door het Bundesamt für Verfassungsschutz (de Duitse binnenlandse veiligheidsdienst) deels als rechts-extremistisch geclassificeerd. In sommige deelstaten staat de partij zelfs volledig onder observatie. Toch weet zij ook in grootstedelijke gebieden kiezers te mobiliseren, onder meer rond thema’s als migratie, veiligheid en onvrede over federale politiek.
Voor Nederland is deze ontwikkeling relevant omdat Berlijn politiek en economisch een centrale rol speelt in Duitsland. Verschuivende machtsverhoudingen in de hoofdstad kunnen doorwerken in nationale debatten – bijvoorbeeld over migratie, woningbouw en klimaatbeleid – thema’s die ook in Nederland hoog op de agenda staan.
Van 28 naar 22 procent: CDU verliest glans
Ter vergelijking: bij de herhalingsverkiezingen van 2023 behaalde de CDU nog 28,2 procent. Dat was een duidelijke overwinning na jaren van links bestuur in de hoofdstad. De SPD en Groenen kwamen toen elk uit op 18,4 procent.
Dat de CDU nu op 22 procent staat, laat zien dat ook de grootste partij terrein verliest. Tegelijkertijd zitten vier partijen in een smalle bandbreedte tussen 14 en 17 procent. De strijd om de tweede plaats – en daarmee om onderhandelingsmacht bij coalitievorming – is dus open.
Onzekerheid blijft groot
Zoals altijd bij peilingen geldt een foutenmarge van ongeveer drie procentpunten. Bovendien zijn Duitse kiezers steeds minder trouw aan één partij en beslissen zij vaker pas kort voor de verkiezingen. Peilingen zijn momentopnames, geen voorspellingen.
Toch is de symboliek niet te onderschatten: dat de AfD in Berlijn voor het eerst tweede staat in een representatieve peiling, onderstreept hoe fluïde de politieke verhoudingen in Duitsland momenteel zijn. De verkiezingen voor het Berlijnse deelstaatparlement vinden plaats op 20 september.
