In een ongebruikelijk scherpe regeringsverklaring in de Bondsdag heeft bondskanselier Friedrich Merz zich vandaag expliciet tot de Amerikaanse president Donald Trump gericht. Aanleiding waren recente spanningen rond Groenland en Amerikaanse dreigementen met strafheffingen. De boodschap van Merz was helder: Duitsland en Europa zijn bondgenoten van de Verenigde Staten, maar geen ondergeschikten.
Grenzen aan Amerikaanse druk
Tijdens zijn toespraak in de Bondsdag benadrukte Merz dat Europa zich niet laat intimideren door economische druk. Wie denkt met importheffingen politiek te kunnen bedrijven tegen Europa, moet volgens de kanselier weten dat het continent bereid én in staat is zich te verdedigen. Daarmee reageerde hij op recente, inmiddels tijdelijk ingetrokken, Amerikaanse dreigementen met hogere invoertarieven.
Merz liet daarbij weinig ruimte voor misverstanden. Als democratieën zijn Europa en de Verenigde Staten partners en bondgenoten, zo stelde hij, maar geen vazallen. Dat principe noemde hij een rode lijn in de trans-Atlantische relatie.
Verdediging van NAVO-missie in Afghanistan
In nog scherpere bewoordingen reageerde Merz op uitspraken van Trump over de rol van NAVO-troepen in Afghanistan. De suggestie dat bondgenoten, waaronder de Duitse krijgsmacht, zich daar buiten de gevechtszone zouden hebben gehouden, wees hij resoluut van de hand. Merz onderstreepte dat 59 militairen van de Bundeswehr tijdens de bijna twintig jaar durende missie in Afghanistan om het leven kwamen en dat honderden anderen gewond raakten. Hun inzet, zo benadrukte hij, was waardevol en werd geleverd in het belang van het bondgenootschap, inclusief de Verenigde Staten.
Nieuw Europees zelfbewustzijn
Opvallend was dat Merz zijn rede aanvankelijk ingetogen begon. Hij zei zich te laten leiden door nuchtere rede, niet door de emotie van het moment. Tegelijk schetste hij een wereldorde waarin grootmachten opnieuw domineren en waarin de toon ruwer wordt. Juist daarin ziet hij kansen voor Europa.
Volgens Merz heeft de recente Groenland-crisis laten zien dat Europese eensgezindheid effect kan hebben. De gezamenlijke opstelling van Europese landen dwong Washington tot een voorlopige pas op de plaats. Dat moment noemde hij een ervaring van zelfrespect, die volgens hem moet worden omgezet in blijvend politiek en strategisch zelfbewustzijn.
Partnerschap, geen breuk
De kanselier benadrukte dat Europa de NAVO wil versterken en de hand blijft uitsteken naar samenwerking. De alliantie blijft volgens hem ook voor de Verenigde Staten de beste garantie voor vrijheid en veiligheid. Tegelijk waarschuwde hij dat Europa te lang te gemakkelijk heeft vertrouwd op Amerikaanse bescherming en economisch terrein heeft verloren aan zowel de VS als China.
Opvallend was wie Merz níet noemde. Andere wereldleiders, zoals de Russische president Wladimir Putin, bleven buiten beeld. De focus lag volledig op de relatie met Washington en de noodzaak voor Europa om zelf de taal van machtspolitiek te leren spreken, onder meer door investeringen in defensie en economische slagkracht.
Kritiek en steun in het parlement
In het debat na de regeringsverklaring kreeg Merz uiteenlopende reacties. AfD-leider Alice Weidel verweet hem dat hij Duitse nationale belangen veronachtzaamt en noemde de inzet van Duitse militairen rond Groenland onzinnig. Vanuit de regeringscoalitie, waaronder de SPD, klonk juist steun voor de duidelijke koers richting Washington. De oppositiepartij Bündnis 90/Die Grünen waarschuwde er wel voor dat de oorlog in Oekraïne niet uit het oog mag worden verloren.
