In Duitsland is een nieuwe discussie ontstaan over de opening van winkels op zondag. De Duitse Industrie- en Handelskamer (DIHK), de landelijke ondernemersorganisatie, pleit voor een wijziging van de grondwet zodat winkels vaker op zondag open kunnen. Volgens de organisatie sluiten de huidige regels niet meer aan bij een tijd waarin consumenten dag en nacht online kunnen winkelen.
Strenge regels voor koopzondagen
Duitsland kent traditioneel een sterke bescherming van de zondag als rustdag. De bescherming van zon- en feestdagen is vastgelegd in artikel 140 van de Duitse grondwet, dat een bepaling uit de grondwet van de Weimarrepubliek heeft overgenomen.
De deelstaten bepalen zelf de regels voor winkeltijden. Zij mogen slechts een beperkt aantal koopzondagen toestaan en die moeten vrijwel altijd gekoppeld zijn aan een bijzondere gelegenheid, zoals een stadsfeest, jaarmarkt of beurs.
Ondernemers willen meer vrijheid
DIHK-voorzitter Peter Adrian noemt de huidige regelgeving achterhaald. Volgens hem kan de fysieke detailhandel moeilijk concurreren met webwinkels, die zeven dagen per week en 24 uur per dag bereikbaar zijn.
Daarnaast wijst hij erop dat gemeenten en winkeliers regelmatig met rechtszaken worden geconfronteerd wanneer zij een koopzondag willen organiseren. Een grondwetswijziging zou volgens hem voor meer juridische duidelijkheid zorgen.
Adrian vindt dat winkeliers zelf moeten kunnen bepalen of zij op zondag open willen. Dat betekent volgens hem niet dat iedere winkel elke zondag open hoeft te zijn; ondernemers zouden daarin zelf een afweging kunnen maken.
Verwijzing naar uitspraak uit 2009
De oproep hangt samen met een belangrijke uitspraak van het Bundesverfassungsgericht uit 2009. Dat bevestigde toen dat koopzondagen uitzonderingen moeten blijven. Daarbij verwees het hof naar een bepaling uit de grondwet van de Weimarrepubliek, waarin de zondag wordt omschreven als een dag voor rust en “geestelijke verheffing”.
Volgens Adrian past die formulering niet meer bij deze tijd en is het daarom wenselijk de regels via een grondwetswijziging opnieuw vast te leggen.
Breder debat over zondagsarbeid
De discussie beperkt zich niet tot winkels. De Duitse regering wil ook de regels voor werken op zon- en feestdagen in enkele sectoren verruimen.
Een wetsvoorstel van het ministerie van Arbeid maakt het mogelijk dat medewerkers van bakkerijen en banketbakkerijen vanaf januari 2027 op zon- en feestdagen maximaal acht uur mogen werken, waar nu nog een grens van drie uur geldt. Ook openbare bibliotheken zouden personeel maximaal zes uur op zondag mogen inzetten.
Steun én kritiek
Ook de Duitse brancheorganisatie voor de detailhandel (HDE) steunt ruimere mogelijkheden voor zondagopenstelling. Volgens de organisatie is winkelen steeds vaker een vrijetijdsbesteding en kunnen koopzondagen bijdragen aan aantrekkelijkere binnensteden.
Vakbonden en kerken zijn juist fel tegen. Zij vrezen dat de grondwettelijke bescherming van de zondag stap voor stap wordt uitgehold en wijzen op het belang van een gezamenlijke vrije dag voor werknemers, gezinnen en de samenleving.
