Ondervoeding vormt een groot en vaak onopgemerkt probleem in Duitse ziekenhuizen. Naar schatting een derde van de patiënten krijgt gedurende langere tijd te weinig energie, eiwitten, vitaminen of mineralen binnen. Toch wordt ondervoeding maar bij een fractie van hen daadwerkelijk vastgesteld.
Volgens de Duitse Vereniging voor Voedingsgeneeskunde (DGEM) zouden met de juiste voeding jaarlijks tot 55.000 levens kunnen worden gered. Juist in een land dat binnen Europa veel geld aan zijn gezondheidszorg besteedt, is dat een opvallende constatering.
Een nieuwe analyse van gegevens van Duitse zorgverzekeraars over de jaren 2017 tot en met 2024 laat zien hoe groot het verschil is tussen de werkelijke omvang van het probleem en wat ziekenhuizen registreren.
Slechts een fractie krijgt diagnose
Van de patiënten die daadwerkelijk ondervoed zijn, krijgt slechts ongeveer één procent die diagnose. Dat staat in schril contrast met onderzoeken waarbij patiënten systematisch op ondervoeding worden onderzocht. Daaruit blijkt dat ongeveer 30 procent van de ziekenhuispatiënten ermee te maken heeft.
Dorothee Volkert, hoogleraar klinische voeding bij ouderen aan de Friedrich-Alexander-Universität Erlangen-Nürnberg, schat dat het werkelijke aandeel zelfs kan oplopen tot 50 procent. Volgens haar wijst het enorme verschil tussen geregistreerde en werkelijke gevallen op een fundamenteel probleem: binnen de Duitse geneeskunde is er nog altijd weinig aandacht voor voeding.
Ook Michael Adolph, medisch hoofd van de afdeling voedingsmanagement van het universitair ziekenhuis in Tübingen, spreekt van een al langer bekende tekortkoming in de zorg. Opvallend vindt hij vooral dat er gedurende de zeven onderzochte jaren nauwelijks verbetering zichtbaar is.
Ondervoeding verslechtert herstel
Ondervoeding is bij ziekenhuispatiënten meer dan een kwestie van te weinig eten. Een lichaam dat voldoende voedingsstoffen en reserves heeft, kan een zware behandeling doorgaans beter doorstaan.
Volgens Adolph blijkt uit gerandomiseerde onderzoeken en verschillende meta-analyses dat gerichte voedingstherapie de medische uitkomsten kan verbeteren. Goed gevoede patiënten doorstaan bijvoorbeeld een operatie doorgaans beter en hebben minder last van complicaties.
Bij ondervoeding gebeurt het tegenovergestelde. De kans om aan de gevolgen van een ziekte te overlijden neemt toe, prognoses worden slechter en patiënten moeten vaker opnieuw in het ziekenhuis worden opgenomen. Daarmee stijgen uiteindelijk ook de kosten voor de gezondheidszorg.
Het probleem speelt onder meer bij mensen met kanker of ontstekingsziekten. Door hun aandoening kan het lichaam minder voedingsstoffen opnemen of verwerken. Ondervoeding kan onder meer worden vastgesteld aan de hand van een lage Body Mass Index (BMI), verlies van spiermassa of onbedoeld gewichtsverlies.
Nederland screent patiënten wel
Een belangrijk verschil met Nederland is dat Duitse ziekenhuizen niet verplicht zijn om patiënten bij opname systematisch op ondervoeding of onbedoeld gewichtsverlies te onderzoeken.
Duitse medische richtlijnen bevelen zo’n controle wel aan, maar in de praktijk gebeurt dat slechts op beperkte schaal. Van de ongeveer 1.850 ziekenhuizen in Duitsland hebben er volgens de gegevens slechts 35 vrijwillige kwaliteitsovereenkomsten met zorgverzekeraars gesloten om ondervoeding systematisch op te sporen en te behandelen.
Artsen richten zich in veel ziekenhuizen vooral op de belangrijkste diagnose waarvoor iemand wordt opgenomen, bijvoorbeeld kanker. Een bijkomend voedingsprobleem dreigt daardoor buiten beeld te blijven.
Adolph pleit ervoor om daar verandering in te brengen. Volgens hem moet een ziekenhuis niet wachten totdat iemand zichtbaar gewicht heeft verloren of ernstige symptomen vertoont. Het risico op ondervoeding zou al bij opname systematisch moeten worden onderzocht.
Nieuwe regels voor Duitse ziekenhuizen
De Duitse politiek lijkt het probleem inmiddels te willen aanpakken. In wetgeving waarmee de omvangrijke hervorming van de Duitse ziekenhuiszorg wordt aangepast, is voorzien dat ziekenhuizen patiënten systematisch op ondervoeding gaan screenen. Daarvoor moeten uiterlijk eind 2027 bindende kwaliteitseisen worden opgesteld. Daarmee zou het herkennen van ondervoeding een structurelere plaats binnen de ziekenhuiszorg krijgen.
Alleen screenen is volgens deskundigen echter niet voldoende. Zodra blijkt dat een patiënt risico loopt, moeten ook deskundigen beschikbaar zijn die een diagnose kunnen stellen, voedingsadvies kunnen geven en indien nodig een behandeling kunnen beginnen.
Juist daar zit een volgend probleem. Zowel binnen de Duitse artsenopleiding als in ziekenhuizen is volgens de deskundigen te weinig expertise op het gebied van voeding aanwezig. Bovendien is vaak niet duidelijk wie binnen een ziekenhuis verantwoordelijk is voor voedingstherapie.
Personeelstekorten en financiële beperkingen maken het volgens de experts nog moeilijker om dat te veranderen. Daardoor kunnen patiënten er voorlopig niet zonder meer vanuit gaan dat tijdens een ziekenhuisopname ook voldoende aandacht wordt besteed aan hun voedingssituatie.
