Verkiezingen in Berlijn ongekend spannend: vier partijen vrijwel gelijk in peilingen

Een maand voor de verkiezingen in Berlijn is nauwelijks te voorspellen welke partij als grootste uit de bus komt. CDU, Die Linke, AfD en de Groenen bevinden zich in de peilingen allemaal grofweg tussen de 15 en 20 procent. Volgens de regionale omroep rbb lagen vier partijen in Berlijn niet eerder zo dicht bij elkaar.

Daarmee is niet alleen de strijd om de eerste plaats volledig open. Ook de vorming van een nieuwe deelstaatregering kan ingewikkeld worden. Voor een meerderheid lijkt een coalitie van drie partijen noodzakelijk, terwijl verschillende partijen samenwerking met elkaar bij voorbaat uitsluiten.

Die Linke maakt kans op eerste plaats

Vooral Die Linke heeft terrein gewonnen. De partij wist de CDU in een peiling zelfs tijdelijk van de eerste plaats te verdringen.

Lijsttrekker Elif Eralp schrijft de vooruitgang mede toe aan de keuze om de hoge huren centraal te stellen in de verkiezingscampagne. Geen enkele andere partij wordt volgens peilingen door de Berlijners zoveel deskundigheid toegeschreven op het gebied van huurbeleid als Die Linke.

Dat onderwerp is in de Duitse hoofdstad politiek bijzonder belangrijk. Die Linke wil bovendien dat de woningvoorraad van grote vastgoedconcerns wordt gesocialiseerd. Daarmee sluit de partij aan bij de uitslag van het referendum ‘Deutsche Wohnen & Co enteignen’ uit 2021, waarin een meerderheid van de deelnemers zich uitsprak voor het in publieke handen brengen van grote aantallen woningen. Die eis kan na de verkiezingen echter een belangrijk obstakel worden bij de coalitievorming.

CDU zakte weg na problemen rond Wegner

De CDU bevond zich lange tijd in een veel comfortabelere positie. Bij de herhaalde verkiezingen voor het Berlijnse deelstaatparlement in 2023 behaalde de partij onder leiding van Kai Wegner ruim 28 procent. Ook daarna stond de CDU jarenlang bovenaan in de peilingen.

Dat veranderde dit jaar. Wegner kwam volgens rbb sinds het begin van het jaar van de ene crisis in de andere terecht en de steun voor de CDU nam af. In de BerlinTrend van juli zakte de partij zelfs naar de vierde plaats.

De slechte cijfers droegen eraan bij dat de CDU een ongebruikelijke beslissing nam: midden in de verkiezingscampagne werd de lijsttrekker vervangen. Wegner maakte plaats voor Stefan Evers, de Berlijnse senator voor Financiën en Cultuur.

Evers verdedigt de balans van de afgelopen drie regeringsjaren. Volgens hem heeft de huidige regering weliswaar niet alles bereikt wat zij wilde, maar heeft deze periode Berlijn goedgedaan.

Groenen minder nadrukkelijk aanwezig

De Groenen voeren volgens rbb een relatief onopvallende campagne. Dat hangt enerzijds samen met de bewust gematigde koers van lijsttrekker Werner Graf. Anderzijds wordt de campagne tot dusver sterk bepaald door twee andere onderwerpen: het huurbeleid van Die Linke en de problemen rond de CDU en Wegner.

Graf concludeert uit de peilingen dat CDU en SPD de stad niet langer achter zich hebben en dat Berlijn verandering wil. Welke verandering dat precies wordt, is echter allerminst duidelijk. De onderlinge verschillen tussen de partijen zijn daarvoor te klein.

SPD blijft onder de 15 procent

De SPD bevindt zich momenteel in een opvallende positie. De partij blijft in de peilingen onder de 15 procent, maar zou desondanks vrijwel onmisbaar kunnen worden bij de vorming van een nieuwe regering.

SPD-lijsttrekker Steffen Krach heeft de strijd om de eerste plaats nog niet opgegeven. Hij zegt ervoor te willen vechten dat zijn partij op 20 september alsnog als grootste eindigt. Op basis van de huidige peilingen lijkt dat weinig waarschijnlijk, maar de grote verschuivingen van de afgelopen maanden maken voorspellingen onzeker.

Ook de Groenen maken volgens rbb een goede kans om na de verkiezingen opnieuw aan de regering deel te nemen.

Verkiezingen in Berlijn maken driepartijencoalitie waarschijnlijk

Op basis van de huidige verhoudingen noemt rbb twee coalities bijzonder realistisch. Een nieuwe regering zou kunnen worden geleid door de CDU, samen met de Groenen en de SPD. Een alternatief is een regering onder leiding van Die Linke, eveneens met de Groenen en SPD.

Maar zelfs dat staat niet vast. Wanneer de onderlinge verhoudingen op verkiezingsdag anders uitvallen, zou in theorie ook een regering onder leiding van de Groenen of SPD mogelijk zijn. Berlijn heeft als stad én deelstaat een eigen regering. Het politieke bestuur zetelt in het Rotes Rathaus, het rode stadhuis in het centrum van de hoofdstad.

AfD sterk, maar zonder coalitiepartner

Ook de AfD speelt een belangrijke rol in de peilingen. De partij behaalde bij de verkiezingen van 2023 ongeveer 9 procent, maar stond tussentijds op ongeveer 18 procent. Daarmee zou zij haar resultaat bijna verdubbelen.

Een plaats in de Berlijnse regering levert dat volgens de huidige politieke verhoudingen niet op. CDU, Die Linke, Groenen en SPD sluiten een coalitie met de AfD uit.

AfD-lijsttrekker Kristin Brinker is niettemin tevreden over de ontwikkeling. Volgens haar heeft de partij zich in de peilingen goed gestabiliseerd.

Uitsluitingen maken coalitievorming ingewikkeld

De uitsluiting van de AfD is niet de enige grens die partijen vooraf hebben getrokken. De CDU sluit ook samenwerking met Die Linke uit en omgekeerd wil Die Linke evenmin met de CDU regeren.

Daarnaast stelt Die Linke de socialisering van woningen van grote vastgoedbedrijven als voorwaarde voor regeringsdeelname. Voor de SPD gaat dat juist te ver. Daardoor kan de coalitievorming na 20 september een ingewikkelde puzzel worden. Hoe meer partijen elkaar of bepaalde beleidskeuzes uitsluiten, hoe kleiner het aantal mogelijke meerderheden.

Voor twee kleinere partijen speelt die vraag voorlopig nauwelijks. Zowel het Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW) als de liberale FDP staat sinds het begin van het jaar in alle peilingen onder de kiesdrempel van 5 procent. Met nog een maand te gaan is daarmee niet alleen onzeker wie de verkiezingen in Berlijn wint. Ook wie daarna daadwerkelijk de stad kan gaan besturen, ligt volledig open.