Manfred Weber, voorzitter van de Europese christendemocratische EVP, vindt dat de traditionele aanpak om de AfD politiek te isoleren niet werkt. CDU en CSU moeten volgens hem veel nadrukkelijker de inhoudelijke confrontatie met de partij aangaan. Voor samenwerking met de AfD ziet Weber op dit moment echter geen basis.
„De Brandmauer in de betekenis van ‘zij of wij’ moet verleden tijd zijn”, zegt de CSU-politicus in een interview met de Süddeutsche Zeitung. Met Brandmauer wordt in Duitsland het uitgangspunt bedoeld dat democratische partijen niet samenwerken met de AfD.
Volgens Weber heeft de discussie over die politieke uitsluiting te veel de plaats ingenomen van het inhoudelijke debat. Hij denkt dat de AfD juist kan worden bestreden door haar standpunten veel nadrukkelijker ter discussie te stellen.
‘AfD ontmaskeren met inhoudelijk debat’
Weber wijst daarbij op de ervaringen in het Europees Parlement. Hij is daar voorzitter van de fractie van de Europese Volkspartij (EVP). Daar kijkt zijn fractie bij stemmingen in de eerste plaats naar de inhoud van een voorstel en niet naar de vraag welke partijen er vervolgens voor of tegen stemmen.
Dat betekent volgens Weber niet dat de EVP compromissen sluit met radicaal-rechtse partijen. Hij benadrukt dat zijn fractie de stemmen van de AfD tot dusver niet nodig heeft gehad om een meerderheid te behalen.
Weber lag eerder dit jaar al onder vuur over zijn omgang met partijen rechts van de EVP. In maart ontstond ophef over contacten tussen vertegenwoordigers van zijn fractie en uiterst rechtse fracties rond strengere Europese migratieregels. Weber wees destijds beschuldigingen van structurele samenwerking van de hand en benadrukte dat de Brandmauer tegen extreemrechts voor zijn fractie bleef gelden.
Voor samenwerking hanteert de EVP volgens Weber drie belangrijke criteria: partijen moeten vóór Europese samenwerking, de rechtsstaat en steun aan Oekraïne zijn. De AfD voldoet daar volgens hem niet aan.
Weber noemt de partij zelfs „onze politieke vijand”. De AfD staat volgens hem op fundamentele punten tegenover CDU en CSU, onder meer als het gaat om de Europese Unie, de NAVO, Rusland, vrijhandel en het christelijke mensbeeld. Toch wil hij af van een situatie waarin vrijwel iedere discussie over de AfD draait om de vraag of andere partijen afstand genoeg houden. „Als we echt eens over de inhoud praten, zullen we de AfD ontmaskeren”, aldus Weber.
Saksen-Anhalt als waarschuwing
De discussie heeft nieuwe betekenis gekregen door de ontwikkelingen in Saksen-Anhalt. Daar heeft de AfD voor het eerst de leiding van een Duits deelstaatparlement in handen gekregen. Volgens de Süddeutsche Zeitung bestaat bovendien het sterke vermoeden dat ook CDU-parlementariërs op AfD-kandidaten hebben gestemd.
Weber wil daaruit echter niet de conclusie trekken dat CDU en AfD voortaan kunnen samenwerken. Hij vindt dat AfD-leider Ulrich Siegmund eerst zelf moet proberen een stabiele meerderheid te organiseren.
Een minderheidsregering die per onderwerp op zoek gaat naar verschillende meerderheden, zoals in het Europees Parlement gebruikelijk is, ziet Weber evenmin als een model dat Duitsland eenvoudig kan overnemen. De Duitse politieke traditie is volgens hem sterk gericht op regeringen met een vaste parlementaire meerderheid. Wel pleit hij voor een sterkere rol van het parlement en meer ruimte voor politieke meerderheden die per onderwerp kunnen verschillen.
Europese aanpak
Weber maakt onderscheid tussen verschillende partijen rechts van de EVP. Zijn strategie is erop gericht conservatieve partijen die volgens hem binnen de democratische en Europese kaders opereren, los te trekken van nationalistische partijen.
Daarom onderhoudt de EVP nauwe contacten met de Italiaanse premier Giorgia Meloni en haar Fratelli d’Italia. In Hongarije koos de EVP juist voor samenwerking met oppositieleider Péter Magyar als tegenwicht tegen premier Viktor Orbán. De AfD valt voor Weber duidelijk buiten de groep waarmee samenwerking mogelijk is. Hij wijst erop dat de partij binnen Europees radicaal-rechts zelfs geïsoleerd is geraakt.
Ook representatieve functies in het Europees Parlement wil Weber niet aan de AfD of andere partijen uit de radicaal-rechtse Patriotten-fractie geven. Het gaat bijvoorbeeld om het voorzitterschap van parlementaire commissies en functies als vicevoorzitter van het Europees Parlement.
Daarbij speelt volgens hem ook de historische ervaring met de Weimarrepubliek een rol. Iemand die het Europees Parlement wil afschaffen, mag dat parlement wat Weber betreft niet vertegenwoordigen.
Weber wil Europese defensie verder integreren
Tegenover het nationalisme van de AfD wil Weber een veel ambitieuzer Europees verhaal zetten. Hij pleit onder meer voor een Europese krijgsmacht met een gezamenlijk commando.
Volgens Weber is dat ook van belang vanwege de groei van nationalistische partijen. Hij zegt van politici in andere Europese landen vragen te krijgen over wat er zou gebeuren wanneer de AfD in Duitsland ooit de minister van Defensie zou leveren.
Europese defensie moet daarom volgens hem zo worden georganiseerd dat een toekomstige nationalistische regering de samenwerking niet eenvoudig kan terugdraaien. Daarmee kiest Weber een andere nadruk dan bondskanselier Friedrich Merz, die bij defensiesamenwerking ook inzet op wisselende verbanden met landen als Frankrijk, Italië, Polen en het Verenigd Koninkrijk.
Geen toenadering zolang AfD koers niet verandert
Een daadwerkelijke toenadering tot de AfD is voor Weber alleen denkbaar wanneer de partij op fundamentele punten van koers verandert. Hij noemt een ondubbelzinnig ja tegen de EU en de NAVO en duidelijke steun aan Oekraïne. Dat ziet hij voorlopig niet gebeuren. Volgens Weber radicaliseert de AfD juist verder.
Zijn pleidooi om de Brandmauer in zijn huidige vorm achter zich te laten, betekent daarmee geen oproep tot samenwerking met de AfD. Weber wil vooral dat CDU en CSU minder praten over het isoleren van de partij en veel sterker de politieke en inhoudelijke confrontatie aangaan.
Meer weten over de Duitse politiek?
Van CDU en SPD tot AfD, Groenen en Die Linke: lees in ons overzicht waar de belangrijkste politieke partijen in Duitsland voor staan.
