Duitsland loopt het risico in een gewelddadig conflict met Rusland terecht te komen. Daarvoor heeft Martin Jäger, de president van de Duitse buitenlandse inlichtingendienst BND, gewaarschuwd tijdens een openbare hoorzitting in de Bondsdag. Volgens Jäger voert Rusland al een ‘schaduwoorlog’ tegen Duitsland.
„Duitsland loopt gevaar in een gewelddadig conflict met Rusland terecht te komen”, zei Jäger tijdens de jaarlijkse openbare hoorzitting van de drie Duitse inlichtingendiensten. Hij wees daarbij onder meer op een recente poging tot een aanslag in Leipzig.
Volgens de BND-president vormt momenteel geen enkel ander land zo’n directe, omvangrijke en concrete bedreiging voor Duitsland. De Russische inlichtingendiensten zouden daarbij „zeer professioneel en meedogenloos” te werk gaan. Het gevaar van aanslagen op doelen in Duitsland is volgens Jäger daarom nog altijd reëel en actueel. Hij omschreef de Duitse inlichtingendiensten in de huidige situatie als de „eerste verdedigingslinie”.
BND spreekt van Russische ‘schaduwoorlog’
Volgens Jäger probeert Moskou niet alleen rechtstreeks schade aan te richten, maar ook politieke besluitvorming in Duitsland en andere Europese landen te beïnvloeden. De Russische leiding zou willen voorkomen dat in Berlijn en andere Europese hoofdsteden besluiten worden genomen die tegen de belangen van Moskou ingaan.
Daarnaast probeert Rusland volgens de BND de Europese steun aan Oekraïne te stoppen. Sinds de zomer is de Russische oorlogsvoering tegen Oekraïne volgens Jäger duidelijk geïntensiveerd. Tegelijkertijd probeert Moskou wapenleveranties te verhinderen.
„Rusland voert een schaduwoorlog tegen ons”, aldus Jäger. Die niet-verklaarde oorlog laat zich volgens hem niet in de gebruikelijke militaire of juridische categorieën onderbrengen. Duitsland moet volgens de BND-president rekening houden met pogingen tot intimidatie en verdere inmenging. Ook verwacht hij dat Rusland opnieuw met nucleaire dreigementen zal komen.
Geen aanwijzingen voor grootschalige aanval op NAVO
Tegelijkertijd ziet de BND op dit moment geen aanwijzingen dat Rusland een grootschalige aanval op NAVO-grondgebied voorbereidt. Wel houdt de dienst rekening met de mogelijkheid van beperkte Russische militaire activiteiten, vooral in de Baltische staten.
Ook Sinan Selen, president van het Bundesamt für Verfassungsschutz (BfV), de Duitse binnenlandse veiligheidsdienst, waarschuwde voor Rusland. Volgens hem is Moskou bereid tot sabotage en zelfs tot moordaanslagen.
De Duitse diensten hebben volgens Selen al operaties weten te verijdelen. Toch wordt de dreiging groter. Daarom moeten de Duitse inlichtingendiensten volgens hem over vergelijkbare mogelijkheden kunnen beschikken als hun collega’s in andere Europese landen.
Russische beïnvloeding ook rond regionale verkiezingen
De Duitse binnenlandse veiligheidsdienst ziet bovendien een verschuiving in Russische pogingen om verkiezingen te beïnvloeden. Voorheen richtten die zich volgens Selen vooral op landelijke verkiezingen. Inmiddels zijn dergelijke activiteiten ook waargenomen in de aanloop naar deelstaat- en gemeenteraadsverkiezingen. Met desinformatie probeert Rusland volgens Selen verdeeldheid en onzekerheid te zaaien.
Tijdens de hoorzitting kwam ook de mogelijke regeringsdeelname van de AfD in Saksen-Anhalt ter sprake. Selen kreeg de vraag welke gevolgen dat zou kunnen hebben voor het werk van de binnenlandse veiligheidsdienst. Volgens hem moet er in zo’n situatie op worden gelet dat de dienst betrouwbaar blijft en met andere veiligheidsdiensten kan blijven samenwerken. Daarbij spelen twee risico’s een rol.
Enerzijds kunnen buitenlandse overheden proberen binnen te dringen in Duitse inlichtingendiensten om informatie te bemachtigen. Anderzijds moeten de eigen databanken van de diensten worden beschermd. Vooral informatie die van bijzonder belang kan zijn voor bijvoorbeeld Rusland moet volgens Selen volledig worden afgeschermd. Dat kan volgens hem betekenen dat het in bepaalde omstandigheden niet langer mogelijk is alle informatie te delen.
Ook Bundeswehr ziet dreiging van buiten én binnen
Martina Rosenberg, president van de militaire contraspionagedienst MAD, waarschuwde eveneens voor toenemende risico’s. De Bundeswehr, het Duitse leger, wordt volgens haar geconfronteerd met uiteenlopende dreigingen van zowel buitenaf als binnen de eigen organisatie.
Jäger, Selen en Rosenberg verschijnen normaal gesproken alleen achter gesloten deuren voor het parlementaire orgaan dat toezicht houdt op de inlichtingendiensten. Eenmaal per jaar vindt een openbare hoorzitting plaats. In de huidige zittingsperiode zitten in dit toezichtsorgaan alleen Bondsdagleden van CDU/CSU, SPD en de Groenen. Kandidaten van de AfD en Die Linke kregen bij stemmingen niet de vereiste meerderheid.
Inlichtingendiensten willen meer bevoegdheden
Ook tijdens de openbare hoorzitting van vorig jaar waarschuwden de hoofden van de Duitse inlichtingendiensten vooral voor Russische activiteiten. Toen lag de nadruk op spionage, sabotage, dronevluchten en cyberaanvallen.
De drie diensten vinden dat hun werkwijze vanwege de groeiende dreiging dringend moet worden hervormd. Jäger sprak zich daarom uit voor de nieuwe BND-wet die de Duitse regering heeft voorgesteld. Hij verwelkomde ook de geplande uitbreiding en uniformering van het toezicht op de dienst. Selen en Rosenberg pleitten eveneens voor aanpassing van hun diensten aan de veranderde veiligheidssituatie.
De Bondsdag moet het wetsvoorstel nog behandelen. De regering wil de bevoegdheden van de inlichtingendiensten uitbreiden. In bijzondere gevallen zouden zij niet alleen informatie mogen verzamelen, maar ook actief mogen ingrijpen. Daarbij gaat het volgens de plannen bijvoorbeeld om het stoppen van cyberaanvallen of het saboteren van militaire projecten.
Parlementair toezichtsorgaan
Het achter gesloten deuren vergaderende Parlementarische Kontrollgremium (PKGr), het parlementaire orgaan dat toezicht houdt op de Duitse inlichtingendiensten, bestaat sinds 1978. Destijds heette het nog de Parlamentarische Kontrollkommission (Parlementaire Controlecommissie). In 1999 werd de wettelijke grondslag van het toezichtsorgaan ingrijpend herzien.
Sindsdien moet de Duitse regering de parlementariërs uitgebreid informeren over de algemene werkzaamheden van de Duitse inlichtingendiensten en over „gebeurtenissen van bijzonder belang”. De leden zijn verplicht tot geheimhouding, ook tegenover andere parlementariërs.
Het orgaan houdt toezicht op besluiten van de regering die betrekking hebben op het Bundesamt für Verfassungsschutz (BfV), de Duitse binnenlandse veiligheidsdienst, de militaire contraspionagedienst MAD en de buitenlandse inlichtingendienst BND. Het PKGr vergadert altijd achter gesloten deuren.
De hoorzitting terugkijken
De openbare hoorzitting met de hoofden van de Duitse inlichtingendiensten is terug te kijken op de website van de Duitse Bondsdag.
