De AfD ziet het klimaat als een ‘bijzaak’ en wil in Duitsland een einde maken aan stemmen per post. Dat heeft partijvoorzitter Tino Chrupalla gezegd in het traditionele zomerinterview van de Duitse publieke omroep ARD. Zijn uitspraken komen op een politiek belangrijk moment: over twee weken kiest Saksen-Anhalt een nieuw deelstaatparlement en daar staat de AfD in de peilingen ver voor op de andere partijen.
Chrupalla zette in het interview vraagtekens bij de ernst waarmee in Duitsland over klimaatverandering wordt gesproken. Hij sprak van ‘paniekzaaierij’ en een ‘klimaathype’. Volgens hem wijkt de huidige zomer niet buitensporig af van andere zomers.
Die uitspraken staan tegenover de ontwikkelingen die Duitsland deze zomer ervaart. Het land kampt met verdroogde landbouwgrond, langdurige bosbranden en op veel plaatsen een opvallend groot aantal dagen met temperaturen boven de 30 graden. Het Robert Koch-Institut (RKI), het Duitse federale instituut voor volksgezondheid, meldt volgens de ARD sinds het begin van het jaar meer dan 14.000 sterfgevallen als gevolg van hitte. Boeren waarschuwen voor forse oogstverliezen en lage waterstanden in rivieren hebben gevolgen voor natuur en economie.
Chrupalla noemt klimaat een bijzaak
Volgens Chrupalla wordt het klimaatdebat gebruikt om de aandacht af te leiden van problemen die burgers belangrijker vinden. Hij noemde onder meer de hoogte van pensioenen en de betaalbaarheid van gas en elektriciteit.
De AfD beschouwt volgens haar voorzitter de menselijke bijdrage aan klimaatverandering als gering. Daarmee wijkt de partij af van de wetenschappelijke consensus. Onder klimaatonderzoekers bestaat brede overeenstemming dat menselijke activiteiten de belangrijkste oorzaak zijn van de gemiddelde temperatuurstijging sinds uiterlijk het begin van de jaren negentig.
De partij wil zich vooral richten op aanpassing aan een warmer klimaat. Chrupalla pleitte onder meer voor meer airconditioning in verzorgingshuizen, ziekenhuizen en scholen. Daarbij moet elektriciteit volgens hem betaalbaar blijven.
Ook zouden volgens de AfD meer bossen moeten worden aangeplant om steden en gemeenten te verkoelen. Tegelijkertijd wil Chrupalla voorkomen dat bos wordt gekapt voor de bouw van windturbines.
Daarbij suggereerde hij dat windenergie verantwoordelijk is voor aanzienlijke ontbossing. De ARD plaatst daar een kanttekening bij: windenergie behoort in vergelijking met andere energiebronnen tot de relatief ruimtebesparende vormen van energieopwekking. Volgens het Duitse kenniscentrum Fachagentur Windenergie blijft bij een windturbine in een bos ongeveer een halve hectare permanent in gebruik. Ter vergelijking: een voetbalveld beslaat ongeveer 0,7 hectare.
AfD ruikt kans in Saksen-Anhalt
Het interview vond plaats tegen de achtergrond van sterke peilingen voor de AfD. In de landelijke DeutschlandTrend van augustus kwam de partij uit op 28 procent en daarmee vóór de christendemocratische CDU.
Nog opvallender zijn de cijfers in Saksen-Anhalt. In de laatste peiling voor die deelstaat, uit juli, stond de AfD op 41 procent. Chrupalla sprak daarom van een situatie waarin de strijd om de macht daadwerkelijk binnen bereik komt.
Dat betekent echter nog niet dat de AfD na de verkiezingen automatisch kan regeren. Andere partijen tonen vooralsnog geen bereidheid een coalitie met de partij te vormen. Zonder coalitiepartner zou de AfD daarom een absolute meerderheid van de zetels nodig hebben om zelfstandig een regering te kunnen vormen.
Daar komt bij dat de AfD-afdeling in Saksen-Anhalt sinds 2023 door de Verfassungsschutz, de Duitse binnenlandse veiligheidsdienst, als bewezen rechtsextremistisch wordt aangemerkt. De partijafdeling heeft daartegen juridische stappen ondernomen; die procedure ligt momenteel stil.
AfD-lijsttrekker Ulrich Siegmund heeft laten weten alleen te willen regeren. Chrupalla hield tijdens het interview meer ruimte open. Volgens hem is het aan Siegmund om te bepalen met wie hij eventueel wil regeren en zal de landelijke partijleiding zich daarmee niet bemoeien. Tegelijkertijd zei hij dat de AfD met alle partijen wil praten.
Weidel: ‘Wij gaan regeren’
Ook medevoorzitter Alice Weidel toonde zich dit weekeinde zelfverzekerd. In een interview met de publieke omroep ZDF voorspelde ze dat de AfD zal gaan regeren. Daarbij noemde ze niet alleen Saksen-Anhalt, maar ook Mecklenburg-Voor-Pommeren en Berlijn en uiteindelijk de Bondsrepubliek als geheel.
Chrupalla en Weidel keerden zich bovendien opnieuw tegen de zogenoemde Brandmauer. Daarmee wordt in de Duitse politiek de afspraak of politieke praktijk bedoeld waarbij andere partijen samenwerking met de AfD uitsluiten. Volgens Chrupalla willen kiezers zich niet langer laten buitensluiten. Weidel noemde deze politieke uitsluiting van de AfD ‘het meest ondemocratische dat er bestaat’.
Chrupalla wil einde aan stemmen per post
Opvallend waren ook Chrupalla’s uitspraken over stemmen per post. Het onderwerp is juist in Saksen-Anhalt relevant, omdat de bevolking er relatief oud is. In 2024 bedroeg de gemiddelde leeftijd er 48,3 jaar, tegenover 44,9 jaar voor heel Duitsland. Ongeveer 1,6 procent van de kiesgerechtigden in de deelstaat woont in een verzorgings- of verpleeghuis.
Chrupalla suggereerde dat bewoners daar bij het invullen van hun stembiljet beïnvloed zouden kunnen worden. Hij zei te hebben gehoord van gevallen waarbij de pen van een kiezer als het ware werd ‘gestuurd’.
Bewijs daarvoor presenteerde hij niet. Na vragen erkende hij dat het om individuele gevallen zou gaan. Volgens de AfD-voorzitter was stemmen per post oorspronkelijk bedoeld als uitzondering en moet deze mogelijkheid nu weer worden afgeschaft.
De Duitse beroepsvereniging voor verpleegkundigen en andere zorgprofessionals had dergelijke uitspraken van Chrupalla al bekritiseerd. Volgens de organisatie wordt daarmee wantrouwen gewekt tegenover mensen die dagelijks voor zorgbehoevenden werken.
Chrupalla wil bovendien cameratoezicht in ruimten waar documenten voor stemmen per post worden bewaard.
De Bundeswahlleiterin, de hoogste Duitse functionaris die verantwoordelijk is voor de organisatie van landelijke verkiezingen, waarschuwt juist voor ongefundeerde twijfel over de veiligheid van deze manier van stemmen. Het verspreiden van dergelijke twijfels wordt door haar onder ‘bekende desinformatie’ geschaard. Volgens de Bundeswahlleiterin zijn verkiezingen in Duitsland, inclusief stemmen per post, veilig.
Verleden bij verboden neonazistische jongerenorganisatie
In het ARD-interview kwam ook de omgang van de AfD met personen uit extreemrechtse kringen ter sprake. Daarbij ging het onder meer over Laurens Nothdurft. Hij is jurist van de AfD-fractie en burgemeester van het stadsdeel Roßlau in Saksen-Anhalt. Zijn naam wordt bovendien genoemd als mogelijke staatssecretaris op het ministerie van Justitie.
Nothdurft werd in 1999 tweede landelijke leider van de Heimattreue Deutsche Jugend (HDJ). Deze neonazistische jongerenorganisatie werd in 2009 verboden omdat zij zich tegen de Duitse constitutionele orde richtte.
De HDJ staat bovendien op de eigen onverenigbaarheidslijst van de AfD. Op die lijst staan organisaties waarvan leden volgens de partijregels niet tegelijkertijd lid van de AfD mogen zijn.
Chrupalla zag in het verleden van Nothdurft desondanks geen doorslaggevend probleem. Hij zei niet precies te weten welke concrete verwijten tegen hem bestaan en wees erop dat Nothdurft in zijn jeugd dergelijke bijeenkomsten bezocht. Mensen kunnen volgens Chrupalla veranderen. De AfD beoordeelt hen naar wat zij tegenwoordig doen.
Het interview onderstreept daarmee hoeveel er voor de AfD op het spel staat bij de komende deelstaatverkiezingen. Vooral Saksen-Anhalt geldt als belangrijke test: de partij staat er met afstand bovenaan in de peilingen, maar de vraag blijft hoe zij zonder mogelijke coalitiepartners daadwerkelijk regeringsmacht kan verwerven.
