Op 13 augustus 1961 begon de DDR met de bouw van de Berlijnse Muur. Precies 65 jaar later hebben Berlijn en Brandenburg donderdag de slachtoffers van de Duitse deling herdacht. Bij de centrale plechtigheid aan de Bernauer Straße werden kransen gelegd en verhalen van slachtoffers voorgelezen. Volgens de Stiftung Berliner Mauer kwamen minstens 140 mensen om het leven aan de Berlijnse Muur of als gevolg van het grensregime van de DDR.
Herdenking aan de Bernauer Straße
De belangrijkste herdenking in Berlijn vond plaats bij de Gedenkstätte Berliner Mauer aan de Bernauer Straße, een van de bekendste historische plekken langs het voormalige grensgebied. In de Kapelle der Versöhnung kwamen vertegenwoordigers uit politiek en samenleving bijeen. Ook werden fragmenten voorgelezen uit de biografie van een van de slachtoffers. Bondsdagvoorzitter Julia Klöckner en de Berlijnse burgemeester Kai Wegner, beiden van de CDU, legden samen met andere aanwezigen kransen bij een monument.
Klöckner wees in haar toespraak op de gevolgen die de vroegere Duitse deling volgens haar nog altijd heeft. De fysieke grens is vrijwel verdwenen, maar de Muur heeft sporen achtergelaten die Duitsland tot op heden beïnvloeden, stelde zij. Ze pleitte voor meer luisteren naar elkaar en meer onderlinge samenhang.
Tijdelijke Muur bij de Brandenburger Tor
Ook rond de Brandenburger Tor wordt stilgestaan bij 65 jaar Berlijnse Muur. Daar staat tot en met 17 augustus een dertig meter lange en bijna drie meter hoge installatie van kunstenaar Hubertus Hamm. De aluminium constructie doet denken aan de vroegere Muur. Afhankelijk van de positie van de bezoeker lijkt zij doorzichtig of juist gesloten. Naast de installatie is de openluchttentoonstelling ‘Mauerblicke. Berlin 1961-1990’ te zien. Historische foto’s laten het dagelijks leven in de verdeelde stad zien.
Tot en met zondag zijn er bovendien rondleidingen en concerten. Ook worden levensverhalen van mensen die aan de Muur omkwamen voorgelezen. Zaterdag is de installatie niet toegankelijk vanwege de technoparade Rave the Planet.
Herdenkingen door heel Berlijn
Rond de 65e verjaardag van het begin van de bouw van de Berlijnse Muur zijn op verschillende plaatsen in de Duitse hoofdstad bijeenkomsten en activiteiten georganiseerd. Behalve bij de gedenkplaats aan de Bernauer Straße gebeurt dat onder meer in het Stasimuseum, bij Berliner Unterwelten en bij de Berlijnse centrale voor politieke vorming. Op het programma staan gesprekken met ooggetuigen, rondleidingen, concerten en lezingen.
Centraal staan de verhalen van de 140 mensen die volgens de officiële gedenkstichting aan de Berlijnse Muur of als gevolg van het DDR-grensregime om het leven kwamen.
Brandenburg herdenkt slachtoffers
Ook in de deelstaat Brandenburg vonden donderdag herdenkingen plaats. De centrale bijeenkomst werd gehouden in Großziethen, een plaats bij Schönefeld ten zuiden van Berlijn. Voorzitter van het Brandenburgse deelstaatparlement Ulrike Liedtke (SPD) hield daar de herdenkingsrede. Volgens haar is de vrijheid tegenwoordig sterker bedreigd dan op enig ander moment sinds de val van de Muur.
Tijdens de bijeenkomst was ook een kunstinstallatie te zien met de levensgegevens van de 140 slachtoffers. Vervolgens liepen de deelnemers naar een gedenksteen voor Eberhard Schulz. Schulz was twintig jaar oud toen hij op 30 maart 1966 tijdens een vluchtpoging naar het West-Berlijnse stadsdeel Neukölln door DDR-grenswachten werd doodgeschoten.
28 jaar verdeelde stad
De DDR-regering presenteerde de Berlijnse Muur destijds officieel als een ‘antifascistische beschermingswal’. In werkelijkheid maakte het bouwwerk deel uit van een streng bewaakt grenssysteem waarmee de DDR wilde voorkomen dat inwoners naar het Westen vertrokken.
De Muur stond 28 jaar en omsloot West-Berlijn over een lengte van 155 kilometer. Daarvan liep ongeveer 43 kilometer dwars door de stad. Na de vreedzame revolutie in de DDR werd de grens op 9 november 1989 geopend. Daarmee begon het einde van het symbool bij uitstek van de Duitse deling.
