De Duitse schrijver Uwe Timm heeft gisteren in Frankfurt am Main de Goethe-prijs 2026 daadwerkelijk in ontvangst genomen. De onderscheiding was hem in mei al toegekend. Tijdens de feestelijke uitreiking in de Paulskirche gebruikte Timm zijn dankrede ook voor een politieke boodschap: de Duitse democratische rechtsstaat moet volgens hem worden verdedigd tegen nationalistische, chauvinistische en autoritaire aanvallen.
De Goethe-prijs van de stad Frankfurt wordt eens in de drie jaar uitgereikt op 28 augustus, de geboortedag van Johann Wolfgang von Goethe. Aan de onderscheiding is 50.000 euro verbonden.
De onderscheiding was hem in mei al toegekend. Duitsland Vandaag schreef toen uitgebreid over Uwe Timm, zijn werk en de Nederlandse vertalingen van zijn boeken.
Uitreiking in historische Paulskirche
Burgemeester Mike Josef overhandigde de prijs aan Timm tijdens een plechtigheid in de Frankfurter Paulskirche. Schrijfster Shida Bazyar hield de laudatio. Harpiste Anne-Sophie Bertrand verzorgde de muzikale omlijsting.
De Paulskirche gaf Timms woorden extra historische betekenis. In dit gebouw kwam in 1848 het eerste vrij gekozen parlement voor heel Duitsland bijeen. Timm greep de locatie aan om in zijn dankwoord de lange Duitse strijd voor vrijheid en gelijkheid te verbinden met de huidige democratie.
Volgens Timm vindt die strijd zijn neerslag in de Duitse grondwet. Die moet, zei hij, met woord, geschrift en daad worden verdedigd tegen nationalistische, chauvinistische en autoritaire aanvallen.
Goethe als metgezel sinds zijn jeugd
Timm sprak tijdens de ceremonie ook uitvoerig over Goethe. Die maakte al vroeg indruk op hem. Toen Timm zestien jaar was en een vakopleiding volgde, kreeg hij van zijn leermeester Wilhelm Meisters Lehrjahre te lezen. Het boek week zo sterk af van wat hij tot dan toe had gelezen dat hij het onmiddellijk voor een tweede keer ter hand nam, maar nu langzamer en aandachtiger.
Sommige personages, situaties en zinnen uit de roman zijn hem sindsdien bijgebleven. In zijn werkkamer in München staat bovendien een historische uitgave van Goethes werken waarvan de publicatie nog tijdens Goethes leven begon. Timm kocht de boeken ooit van het geld dat hij met een andere literaire prijs had gewonnen.
Dat betekent overigens niet dat Timm zich ook politiek met Goethe identificeert. Goethe stond afwijzend tegenover de Franse Revolutie, terwijl Timms eigen ontwikkeling als schrijver nauw verbonden is met de West-Duitse protestbeweging van de jaren zestig.
‘Gesprek met het verleden’
In haar laudatio omschreef Shida Bazyar Timm als een „meester van de montage”. Zij benadrukte vooral de manier waarop hij in zijn boeken de Duitse geschiedenis opnieuw onderzoekt.
Volgens Bazyar presenteert Timm daarbij geen definitieve waarheid. Zijn boeken vormen eerder een gesprek met het verleden dat doorloopt tot in het heden. Gebeurtenissen die afgesloten leken, worden in zijn werk opnieuw bekeken, uit elkaar gehaald en in een andere samenhang geplaatst.
Ook de Frankfurter wethouder voor Cultuur en Wetenschap Ina Hartwig wees op Timms politieke achtergrond. Hij is geworteld in de studentenbeweging van 1968, maar heeft volgens haar nooit geschroomd zowel de geschiedenis van de West-Duitse linkerzijde als zijn eigen politieke engagement kritisch te onderzoeken.
Chroniqueur van de Bondsrepubliek
De 86-jarige Timm geldt als een belangrijke literaire chroniqueur van de Bondsrepubliek. In zijn werk komen onder meer de protestbeweging van 1968, het Duitse koloniale verleden, het nationaalsocialisme en zijn eigen familiegeschiedenis terug.
Zijn oeuvre is tegelijkertijd veel breder: naast romans en verhalen schreef hij essays, poëzie, hoorspelen, scenario’s en kinderboeken.
De Goethe-prijs bestaat sinds 1927 en behoort tot de prestigieuze culturele onderscheidingen van Frankfurt. Eerdere laureaten zijn onder anderen Sigmund Freud, Hermann Hesse, Thomas Mann, Pina Bausch en Amos Oz. In 2023 ging de prijs naar schrijfster Barbara Honigmann.
