Vanaf 20 augustus is de zwarte komedie Sehnsucht in Sangerhausen van Julian Radlmaier in de Nederlandse bioscopen te zien. De in Berlijn woonachtige regisseur schreef ook het scenario. Sehnsucht in Sangerhausen beleefde vorig jaar augustus zijn wereldpremière op het Internationaal Filmfestival van Locarno en verscheen drie maanden later in de Duitse bioscopen.
De film bestaat uit vier delen. Deel 1 heet Lotte. De film neemt ons mee naar een kasteel rond het jaar 1800. We maken kennis met de jonge dienstmeid Lotte. Ze brengt de kasteelheer zijn drankje op het terras en leegt overdag de rijkversierde nachtpot. We zien hoe ze een blad papier van een tafeltje pakt en iets leest.
Vervolgens is Lotte in het gezelschap van een andere dienstmeid. Ze plukken kersen. Terloops zegt de dienstmeid tegen Lotte dat ze de jonge Hardenberg een idioot vindt: ‘Hij noemt zichzelf Novalis.’
De blauwe steen en Novalis
Dat juist Novalis in de film opduikt, is geen toeval. Sehnsucht – een moeilijk letterlijk te vertalen verlangen naar iets dat buiten bereik ligt – behoort tot de centrale motieven van de Duitse romantiek en speelt ook in het werk van Novalis een belangrijke rol. Ook de beroemde blauwe bloem uit zijn roman Heinrich von Ofterdingen groeide uit tot een symbool van dat romantische verlangen.
Zou de blauwe steen verwijzen naar de blauwe bloem van Novalis? Het ligt voor de hand. Niet voor niets zien we in de allereerste scène van de film een close-up van een blauwe steen. Lotte neemt hem in haar hand en bekijkt hem met bijna plechtige bewondering: Sehnsucht.
In deel 1 blijven we in de tijd van Novalis. Radlmaier legt niets uit, maar laat Lotte vertellen dat ze iets van Novalis heeft gelezen dat haar niet meer loslaat. Iets over een blauwe bloem die zo’n Sehnsucht in hem opwekt.
Bekijk de Nederlandse trailer
Het moge duidelijk zijn dat Lotte niet de eenvoudige dienstmeid is die ze lijkt te zijn. Dat geldt ook voor Norbert, de stenenslikker die als vagebond leeft en naar Frankrijk wil, het land waar volgens hem iedereen zo vrij als een vogel leeft. Hij vertelt Lotte dat je slechts een paard nodig hebt om naar Frankrijk te komen.
Norbert komt echter nog in de buurt van het kasteel om het leven wanneer hij een paard probeert te stelen. Lotte vlucht een grot in. We zien haar dieper en dieper de grot ingaan. Het beeld wordt zwart. Dan knipt opeens het licht aan. We zijn in deel 2, in een meubelzaak anno 2025 in Sangerhausen. Iemand stofzuigt. Het is Ursula.
Ursula verlangt naar een ander leven
Ursula werkt als schoonmaakster en serveerster om haar hoofd boven water te houden. Haar vriend Uwe werkt in een fabriek. Ze heeft een dochter die in Halle woont. Het wordt al snel duidelijk dat Ursula Sehnsucht heeft naar een ander leven. Dat staat op haar gezicht te lezen wanneer ze een blauwe steen vindt en mee naar huis neemt.
Ze legt hem op een tafeltje naast een koffiemok met daarop de naam en afbeelding van Novalis. De toon is duidelijk gezet, al weten we nog niet precies hoe die uiteindelijk zal klinken.
Ursula verlangt bijvoorbeeld naar het leven van de drie muzikanten die in Sangerhausen optreden. Met een van hen, Zulima, voelt ze zich zo op haar gemak dat ze aanbiedt het trio de volgende dag persoonlijk naar de nabijgelegen Kyffhäuser te brengen, een heuvelrug op de grens van de deelstaten Thüringen en Saksen-Anhalt. Ze geeft Zulima de avond voor vertrek zelfs de blauwe steen cadeau.
Het loopt anders. De muzikanten zijn weg, de steen ligt tussen twee sigarettenpeuken op een perron van station Sangerhausen.
Een zak kersen als tijdsaanduiding
Alles loopt anders en nu komt er vaart in de film. In deel 3 staat Neda centraal, een Iraanse influencer – althans, dat wil ze worden. Ze zit op een terrasje in Sangerhausen. Maar op de achtergrond zien we onmiskenbaar het duo dat we uit het vorige deel kennen: Ursula en Zulima.
Binnen de chronologie kan Zulima daar ná haar vertrek per trein eigenlijk niet meer zijn. We herkennen haar onder meer aan de zak kersen die ze in deel 2 aan Ursula aanbood. Zulima wist niet dat Ursula eerder in een supermarkt kersen wilde kopen, maar die vanwege de prijs bij de kassa had achtergelaten.
Je zou kunnen zeggen dat de chronologie van de film niet met een datum wordt weergegeven, maar met een zak kersen. Ook de steen is een informatiedrager. Je moet die dingen onthouden om de verbanden te zien.
Tussen al die verbanden heeft Julian Radlmaier ook de nodige humor aangebracht. Neem de twee heren die deelnemen aan een naturistenwandeling en naakt en zingend, met een accordeon, door de natuur wandelen. We zien ze ook door het beeld rennen van een opname die Neda probeert te maken.
Ze is dan in het gezelschap van Sung-Nam, een gids van Mongoolse afkomst die met een bestelbusje tochtjes door de regio aanbiedt. In dit derde deel ontmoet Neda ook haar oude vriendin Marjam, die nu als straatveger in Sangerhausen werkt.
Of droomde ze dat? Ze rende haar namelijk achterna in een bioscoop, waar Marjam vervolgens niet bleek te zijn. Even later wordt Neda door een bioscoopmedewerker wakker geschud: ze was in slaap gevallen.
Ogen en oren openhouden
De filmmaker daagt de kijker uit zijn ogen en oren goed open te houden om zoveel mogelijk uit de film te halen. Met de terugkerende voorwerpen en personages heeft hij een knap werk afgeleverd dat veel meer biedt dan alleen de Sehnsucht van zijn personages en de verwijzingen naar Novalis.
Ook vreemdelingenhaat komt subtiel ter sprake in Saksen-Anhalt, de Duitse deelstaat waar op 6 september deelstaatverkiezingen worden gehouden en waar de rechts-populistische AfD momenteel in de peilingen de grootste partij is. Wanneer Neda bijvoorbeeld een boekje uit een rek pakt maar het toch niet koopt omdat ze het iets te duur vindt, antwoordt de verkoopster dat ‘je hier in Duitsland niet alles gratis krijgt’.
Net zo subtiel is de humor, waarmee Radlmaier gelukkig niet zuinig is. Denk aan het begin van de film, waarin Novalis indirect door de dienstmeid wordt geïntroduceerd als ‘een idioot die zichzelf Novalis noemt’. Of aan de opgedofte poedel die in alle delen lijkt terug te komen. Een keer zit hij aan tafel, terwijl zijn baasje twee Weense worstjes voor hem bestelt.
Een film over verlangen en vertrekken
Sehnsucht in Sangerhausen is een eigenzinnige tragikomedie over verlangen, bestaansonzekerheid en mensen die in Sangerhausen op zoek zijn naar een ander leven. De film is vanaf 20 augustus te zien in verschillende bioscopen in Nederland.
Duitsland Vandaag verloot 3 x 2 kaarten via deze website en de sociale mediakanalen Facebook en BlueSky. Op sociale media is een reactie voldoende. Lezers zonder sociale media kunnen een e-mail sturen naar info[AT]duitslandvandaag.com onder vermelding van ‘ik kom graag in aanmerking voor 2 kaarten’.
Wie is Julian Radlmaier?
Julian Radlmaier werd in 1984 geboren in Neurenberg. Hij studeerde aan de Deutsche Film- und Fernsehakademie Berlin en werkte als assistent van de Duits-Amerikaanse regisseur Werner Schroeter. Daarnaast vertaalde en redigeerde hij teksten van de Franse filosoof Jacques Rancière.
Radlmaier maakte eerst korte en middellange films en kreeg daarmee al snel internationale erkenning. Zijn speelfilmdebuut Selbstkritik eines bürgerlichen Hundes uit 2017 ging in première in Rotterdam en won later de Duitse filmkritiekprijs voor het beste debuut van dat jaar.
Zijn tweede speelfilm Blutsauger uit 2021 werd vertoond in de Berlinale Encounters-competitie en bekroond met de Duitse prijs voor beste scenario. Sehnsucht in Sangerhausen, internationaal uitgebracht als Phantoms of July, is zijn derde speelfilm. De film werd in 2025 geselecteerd voor de internationale competitie van het filmfestival van Locarno.
Radlmaier woont in Berlijn.
