De Oostenrijkse schrijfster Monika Helfer is op 78-jarige leeftijd overleden. Ze stierf na een val, maakte haar Duitse uitgever Hanser bekend. Met haar heldere, sobere stijl groeide Helfer uit tot een van de belangrijkste Duitstalige auteurs van de afgelopen jaren. Ook in Nederland bereikte zij een groot lezerspubliek dankzij de vertalingen van De bagage en Leeuwenhart.
Doorbraak met een familiegeschiedenis
Monika Helfer werd in 1947 geboren in Au, in de Oostenrijkse deelstaat Vorarlberg. Ze schreef al sinds de jaren zeventig romans, verhalen, hoorspelen en kinderboeken en werd door critici al lange tijd gewaardeerd. Haar grote doorbraak bij het brede publiek kwam echter pas in 2020 met De bagage.
De roman is gebaseerd op de geschiedenis van haar familie en vormt samen met Waar vader was (oorspronkelijke titel: Vati) en Leeuwenhart een autobiografisch geïnspireerde trilogie. Daarin beschrijft Helfer op sobere wijze het leven van haar familie in Vorarlberg, zonder sentiment, maar met veel oog voor de kwetsbaarheid van haar personages.
Volgens de Süddeutsche Zeitung wist Helfer daarbij meeslepende verhalen te combineren met afstand en reflectie. In haar werk stelde zij steeds opnieuw de vraag hoe herinneringen kunnen worden omgezet in literatuur, zonder de werkelijkheid geweld aan te doen.
Ook in Nederland veel waardering
De bagage verscheen in 2020 in Nederlandse vertaling bij Uitgeverij Nieuw Amsterdam. De roman vertelt het verhaal van Helfers familie aan moederskant tegen de achtergrond van de Eerste Wereldoorlog. In Duitsland werden meer dan 130.000 exemplaren verkocht.
In april 2024 volgde Leeuwenhart bij Wereldbibliotheek. Daarin staat haar jongere broer Richard centraal, een kwetsbare en eigenzinnige man die later een einde aan zijn leven maakte. Het boek groeide eveneens uit tot een groot succes en werd in Duitsland meer dan 100.000 keer verkocht.
Beide romans werden uit het Duits vertaald door Ralph Aarnout.
Persoonlijke verliezen klinken door in haar werk
Helfers romans putten vaak uit haar eigen leven. In Waar vader was schreef zij over haar vader, die na de vroege dood van haar moeder niet langer voor zijn kinderen kon zorgen.
Ook het overlijden van haar dochter Paula liet diepe sporen na. Zij kwam in 2003 op 21-jarige leeftijd om het leven bij een bergongeluk. Helfer en haar echtgenoot, schrijver Michael Köhlmeier, verwezen later in verschillende boeken naar dit ingrijpende verlies.
Lof van Nederlandse critici
Ook in Nederland werd Helfers werk enthousiast ontvangen. NRC Handelsblad noemde haar “een geweldige schrijver”, terwijl de Volkskrant schreef dat zij “tussen levens en generaties schakelt” en zelfs de kleinste personages betekenis weet te geven. De Telegraaf sprak over “een krachtig en roerend portret van een disfunctioneel gezin”.
Boekenredacteur Michel Krielaars schreef in augustus 2024 in een column voor NRC over Leeuwenhart: “Monika Helfer is een van de beste hedendaagse schrijvers van Oostenrijk.” Volgens hem wist zij uit ogenschijnlijk gewone familiegeschiedenissen literatuur van grote betekenis te maken.
Productief tot het einde
Na haar succesvolle familietrilogie bleef Helfer schrijven. Ze publiceerde onder meer de roman De Jungfrau, verhalenbundels, de dichtbundel Bitte schick mir eine Droge en schreef samen met Michael Köhlmeier een toneelstuk dat in 2025 in première ging.
Voor haar werk ontving zij tal van onderscheidingen. In 2024 kreeg zij de Carl-Zuckmayer-Medaille van de Duitse deelstaat Rijnland-Palts voor haar bijdrage aan de Duitse taal en literatuur. Eerder, in 2016, werd zij onderscheiden met het Oostenrijks Ereteken voor Wetenschap en Kunst (eerste klasse).
Volgens haar uitgever Jo Lendle maakte Monika Helfer “de wereld levendiger met haar heldere en waarachtige literatuur”. Ze werd 78 jaar.
