De Nederlandse fotograaf Erwin Olaf krijgt voor het eerst een omvangrijke overzichtstentoonstelling in Berlijn. In f³ – freiraum für fotografie in Kreuzberg is nog tot en met 6 september de tentoonstelling Erwin Olaf – Muses te zien. De expositie richt zich vooral op zijn portretten en laat zowel zijn vroege werk uit de Nederlandse homoscene als latere, meer ingetogen foto’s zien.
Olaf, die in 2023 op 64-jarige leeftijd overleed, behoort tot de internationaal bekendste Nederlandse fotografen. Zijn werk werd onder meer tentoongesteld in het Rijksmuseum en het Stedelijk Museum in Amsterdam en het Museum of Modern Art in New York.
Erwin Olaf in Berlijn: de mens centraal
De tentoonstelling Erwin Olaf – Muses volgt niet in de eerste plaats de grote, zorgvuldig geënsceneerde fotoseries waarmee Olaf bij een breed publiek bekend werd. De Berlijnse expositie concentreert zich juist op zijn portretten. Daarin staan gezichten, emoties en identiteit centraal. De tentoonstelling brengt intieme en gestileerde portretten samen waarin thema’s als verlangen, kwetsbaarheid, trots, seksualiteit en maatschappelijke weerstand terugkeren.
Een belangrijke plaats is ingeruimd voor Olafs vroege zwart-witfotografie. Hij portretteerde onder anderen mannen uit de Nederlandse gayscene, activisten, dragperformers en mensen die buiten de maatschappelijke norm vielen. Daarmee droeg Olaf al vroeg bij aan de zichtbaarheid van groepen die in het openbare leven nauwelijks werden gerepresenteerd. Zijn foto’s ontstonden onder meer in een periode waarin hiv en aids gepaard gingen met sterke maatschappelijke stigmatisering.
Van uitbundigheid tot verstilling
Ook Olafs serie Squares, waaraan hij tussen 1983 en 2018 werkte, is in Berlijn vertegenwoordigd. In deze strak gecomponeerde portretten verdwijnen uitgebreide decors naar de achtergrond. De gezichtsuitdrukking en blik van de geportretteerde moeten het beeld dragen.
Olaf richtte de camera bovendien regelmatig op zichzelf. In zijn zelfportretten hield hij zich bezig met ouder worden, seksualiteit, ziekte en vergankelijkheid. Dat werd nadrukkelijker nadat bij hem een longaandoening was vastgesteld.
Een van de aangrijpendste werken in de tentoonstelling ontstond aan het einde van zijn leven. Olaf kon de foto zelf niet meer maken. Medewerkers van zijn studio voerden het beeld volgens zijn nauwkeurige schetsen uit. Op de foto houdt zijn chirurg Olafs getransplanteerde longen in zijn handen.
Olaf leed sinds 1996 aan longemfyseem. Hij overleed in september 2023 aan de gevolgen van een longtransplantatie.
Bekend van kunst, reclame en koningshuis
De carrière van Erwin Olaf beperkte zich niet tot musea en kunstgaleries. Hij maakte ook campagnes voor internationale bedrijven en werkte voor tijdschriften. Daarnaast fotografeerde hij leden van het Nederlandse koningshuis.
In 2013 ontwierp hij de Nederlandse euromunten met het portret van koning Willem-Alexander. Zijn werk bewoog zich daarmee tussen autonome kunst, commercie en officiële portretfotografie. Een van zijn bekendste foto’s is Joy, een uitbundig beeld van een naakte jonge man met een fontein van champagne. De foto kreeg in de jaren tachtig, tijdens de aidscrisis, een iconische betekenis.
Olaf hield zich in zijn fotografie daarnaast bezig met uiteenlopende maatschappelijke onderwerpen, waaronder klimaatverandering.
Erwin Olaf en Berlijn
Berlijn was voor Olaf geen onbekend terrein. In 2012 maakte hij een fotoserie in Clärchens Ballhaus, de historische danszaal aan de Auguststraße in Berlijn-Mitte.
Met Erwin Olaf – Muses krijgt de fotograaf nu voor het eerst een omvangrijke overzichtstentoonstelling in de Duitse hoofdstad. De expositie werd samengesteld door Nadine Barth en Katharina Mouratidi, in samenwerking met Shirley den Hartog van de Foundation Erwin Olaf.
Praktische informatie
Erwin Olaf – Muses is tot en met 6 september 2026 te zien bij f³ – freiraum für fotografie, Prinzessinnenstraße 30 in Berlijn-Kreuzberg. De galerie is geopend van dinsdag tot en met zondag van 13.00 tot 19.00 uur. De laatste toegang is om 18.30 uur. Een regulier kaartje kost 7 euro, het gereduceerde tarief is 5 euro. Kinderen tot en met 12 jaar hebben gratis toegang. Tickets zijn online en ter plaatse verkrijgbaar.
